انجام شد . « 1 » از آثار مهم ديگرى كه در دوران امويان در كوفه بنياد شد ، قصرى ( كاخى ) باشكوه بود كه زياد بن ابيه آن را ساخت . اين كاخ مركب از سه قسمت بود : يك حصار خارجى ، يك ديوار داخلى و ساختمانهاى مختلف . حصار خارجى در ضلع شمالى - جنوبى 20 / 168 متر و در ضلع شرقى - غربى 68 / 169 متر بود . اين حصار كه با آجر پخته ساخته شده بود ، چهار متر ضخامت و 23 برج داشت . در همين قصر عبيد الله بن زياد به همراه اشراف كوفه در برابر محاصرهء مختار مقاومت كردند . « 2 » درگيريهاى مختار با عبيد الله بن زياد و جنگ با مصعب احتمالا خرابيهايى در كوفه به دنبال داشته است . كوفه تا قبل از سال 149 ق / 766 م پايتخت ادارى عباسيان نيز بوده ، زيرا دواوين مركزى در آنجا قرار داشته است . « 3 » ابن خرداذبه نخستين جغرافيادانى است كه هنگام وصف راه صحرا ( بيابان ) فقط از كوفه نام برده است . « 4 » به نوشته يعقوبى ، كوفه شهر بزرگ عراق و بزرگترين شهرها و قبة الاسلام و محل هجرت مسلمانان بوده و نخستين شهرى است در عراق كه مسلمانان در سال 14 هجرى قمرى براى ساختمان آن خطكشى كرده و جايگاه خود را در آنجا مشخص كرده‌اند . كوفه در كنار شاخه اصلى رود فرات واقع است و آب شرب مردم آنجا از فرات تأمين مىشده . كوفه از پاكيزه‌ترين ، دلگشاترين و حاصلخيزترين شهرها و خراج آن جزء خراج نواحى سواد بوده است . « 5 » يعقوبى اضافه مىكند كه ابو العباس سفّاح ( نخستين خليفهء عباسى ) در آغاز دولت عباسيان در كوفه منزل گزيد . « 6 » اصطخرى مىنويسد : كوفه از بصره كوچكتر است ( ولى ) آب و هواى كوفه خوشتر و به رود فرات نزديك است . ساختمانهايش مانند ساختمانهاى بصره است . شارستان آن به دست سعد بن ابى وقّاص بنا شده است . « 7 » صاحب حدود العالم مىنويسد : روضهء امير المؤمنين على بن ابى طالب ( ع ) در كوفه است . « 8 » در

--> ( 1 ) . همان ؛ ص 129 و 131 . ( 2 ) . همان ؛ ص 250 . ( 3 ) . كوفه پيدايش شهر اسلامى ؛ ص 381 . ( 4 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 75 و 103 . ( 5 ) . البلدان ؛ ص 87 و 88 . ( 6 ) . همان ؛ ص 7 . ( 7 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 83 و صورة الارض ؛ جزء اوّل ، ص 215 . ( 8 ) . حدود العالم ؛ ص 154 .