سوى آنها جذب مىشدند . « 1 » يحيى برمكى قصرى باشكوه در ناحيه شماسيه ساخت و نام قصر الطين را بر آن نهاد . جعفر برمكى هم كاخ بزرگ و مجللى در پايين بغداد شرقى ساخت كه بعدها به مأمون داده شد . « 2 » امين بعد از رسيدن به خلافت از قصر خلد ، كه اقامتگاه پدرش هارون بود ، به باب الذهب ( قصر خلافت ) بازگشت و آن را تعمير كرد و جناحى به آن افزود و پيرامون آن حياطى بنا كرد . « 3 » بخش غربى بغداد ميان دروازهء قطربّل در شمال و محلهء كرخ در سمت جنوب آن توسعه يافت و اين توسعه تا نهر بزرگ عيسى ( كه از فرات جدا مىشد ) امتداد داشت . بغداد تا قبل از تغيير پايتخت به سرّ من رأى چنان زيبا شده بود كه شاعران آن را « بهشت روى زمين » مىخواندند . باغهاى شگفت‌انگيز و حومهء سرسبز و قصرهاى بلند و باشكوه آن با تزيينات مجلل و دروازه‌هاى طلايى و تالارها و لوازم گرانبها و نفيس كاخهاى آن شهرت داشت . « 4 » بغداد در كشمكش ميان امين و مأمون آسيب بسيار ديد ، پس از چهارده ماه محاصرهء شهر ، جنگ به داخل آن كشيده شد . « 5 » طاهر ذو اليمينين كه از سرسختى مدافعان شهر به خشم آمده بود دستور تخريب خانه‌هاى شهر را صادر كرد و بسيارى از محلّات ، از جمله ميان دجله و دار الرّقيق در شمال دروازهء خراسان ، دروازهء سوريه ، دروازهء كوفه تا رودخانه صراة ، نهر كرخايه و محلهء كناسه ويران شد . « 6 » كار تخريب شهر به دست عوام و قانون‌شكنان و عيّاران تكميل شد . قصر خلد و ساير قصرها و بعضى از محله‌هاى بخش شرقى شهر ، سخت آسيب ديد . طبرى و مسعودى مىنويسند : خرابى و ويرانى چندان شديد بود كه عظمت بغداد از ميان رفت . « 7 » هرج‌ومرج و آشوب تا سال 204 هجرى قمرى ، كه مأمون از مرو به بغداد آمد ، كماكان در بغداد ادامه داشت . « 8 » مأمون پس از تسلط بر اوضاع بغداد و اسكان در قصر خود و گسترش آن ، يك ميدان اسب‌دوانى و يك

--> ( 1 ) . البلدان ؛ ص 25 . ( 2 ) . بغداد ؛ ص 16 . ( 3 ) . الكامل ؛ ج 6 ، ص 221 و بغداد ؛ ص 16 . ( 4 ) . تاريخ طبرى ؛ ج 5 ، ص 263 و معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 459 و بغداد ؛ ص 16 و 17 . ( 5 ) . مروج الذهب ؛ ج 2 ، ص 401 و 402 . ( 6 ) . تاريخ طبرى ؛ ج 5 ، ص 175 و 176 . ( 7 ) . همان ؛ ج 5 ، ص 175 و 176 به بعد و مروج الذهب ؛ ج 2 ، ص 401 و 402 و الكامل ؛ ج 6 ، ص 272 به بعد . ( 8 ) . بغداد ؛ ص 17 .