باغ‌وحش به كاخ خود افزود و محلهايى براى غلامان وفادار خود در كنار آن ساخت . بعدها اين قصر را به حسن بن سهل بخشيد كه به قصر الحسنى شهرت يافت . وى نيز آن را براى دختر خود پوران به ارث گذاشت . « 1 » معتصم درصدد يافتن پايتخت جديدى براى ارتش نوين ترك ، كه اساس آن را خود او ريخته بود ، برآمد . بغداد براى استقرار سربازان ترك معتصم جاى مناسبى نبود ، علىالخصوص كه سربازان ترك رعايت نظم و قانون را نمىكردند و مردم و گروههاى قديمى ارتش با سپاهيان ترك سازگارى نداشتند و هر آن بيم درگيرى و برخورد بود ؛ لذا شهر سامرّا ( سرّ من رأى ) را ساخت و پايتخت را به آنجا منتقل ساخت . از اين تاريخ ( 220 تا 278 ) ديگر بغداد كانون توجه خلفا نبود ، ولى مركز عمدهء تجارت و فعاليتهاى فرهنگى و آموزشى محسوب مىشد . « 2 » در دوران خلافت مستعين پايتخت از سامرّا به بغداد تغيير كرد . بار ديگر بغداد از آشوب تركان آسيب ديد و در سراسر سال 251 هجرى قمرى در محاصرهء قواى معتز خليفه قرار داشت . در اين زمان ، رصافه تا سوق الثلاثاء امتداد يافت . مستعين بغداد را استوار كرد ؛ حصار بخش شرقى را از دروازهء شمّاسيّه تا سوق الثلاثاء امتداد داد و از طرف غرب از قطيعهء امّ جعفر ، پيرامون محلّات شهر ، تا نهر صراة را توسعه داد و خندق مشهور طاهر را پيرامون آن حفر كرد . « 3 » در مدتى كه بغداد در محاصره معتز بود ، خانه‌ها ، دكانها و باغهاى بيرون حصار شرقى بغداد بنا به ضرورت دفاعى خراب شد و محلات شرقى شماسيه ، رصافه و مخرّم به سختى آسيب ديد . « 4 » در همين زمان ابن خرداذبه در وصف بغداد نوشته است : واردات به مدينة السلام ( بغداد ) صد و سى هزار درهم گندم و جو و عوايد بازارها و آسيابها و فوايد ضرابخانه‌هاى آنجا يك ميليون و پانصد هزار درهم است . « 5 » در سال 278 هجرى وقتى خليفه معتمد به بغداد نقل مكان كرد ، قصر حسنى را از پوران ، دختر حسن بن سهل و همسر مأمون ، خواستار شد . پوران آن را تعمير كرد و به شيوه‌اى كه لايق خليفه بود ،

--> ( 1 ) . بغداد ؛ ص 17 . ( 2 ) . مروج الذهب ؛ ج 2 ، ص 466 و 467 و بغداد ؛ ص 17 و 18 . ( 3 ) . تاريخ طبرى ؛ ج 6 ، ص 100 . ( 4 ) . بغداد ؛ ص 18 . ( 5 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 102 .