ميان اين دو رودخانه ( دجله - فرات ) قرار داشت ، از نهرهايى كه از فرات جدا و به سمت شرق جارى مىگرديد ، آبيارى مىشد و زمينهايى كه در سمت چپ دجله و دامنهء ارتفاعات ايران قرار داشت از نهرهايى مشروب مىشد كه از نهروان جدا مىگرديد . « 1 » مداين اسمى است كه اعراب بر خرابه‌هاى دو مركز متصل به يكديگر ، يعنى كتيسفون و سلوكيه ، گذارده‌اند . اين دو شهر را سه قرن پيش از ميلاد سلوكىها بنياد نهادند . سلوكيه در جانب غربى دجله به نام سلوكوس نيكاتر نامگذارى شده است . معلوم نيست نام كتيسفون را كه اعراب براى اختصار تيسفون ناميدند ، از كجا گرفته‌اند . . . در سال 540 ميلادى كه انوشيروان انطاكيهء شام و سلوكيه را ، كه در كنار رود ازتس ( نهر الكلب ) بود ، فتح كرد به رسم پادشاهان ايران مردم سلوكيه را به تيسفون كوچانيد و در ربض ( حومه ) نوبنيادى در جانب شرقى دجله يعنى مقابل محل سلوكيهء عراق جاى داد . اين ربض تا يك قرن بعد كه اعراب مسلمان عراق را فتح كردند ، پابرجا بود و روميه يعنى شهر رومىها نام داشت . « 2 » چنان كه مورخان اسلامى گفته‌اند ، مداين از هفت شهر با نامهاى معينى كه در تلفّظ آنها اختلاف است ، تشكيل مىشد . گويا پنج شهر از آن هفت شهر در زمان يعقوبى در قرن سوم هجرى وجود داشته و از اين قرار بوده است : شهر كهنه يعنى تيسفون و در يك ميلى جنوب آن اسبانبر و در كنار آن روميه كه هرسه در جانب شرقى دجله قرار داشت و در جانب غربى دجله بهرسير كه اصل آن « به اردشير » است و در يك فرسخى پايين آن ساباط قرار داشته است . « 3 » به گفته ياقوت ايرانيان آن را بلاس‌آباد ( بلاش‌آباد ) مىگفتند . « 4 » كاخ باشكوه ساسانيان را كه هنوز آثار آن در جانب شرقى دجله نمايان است ، اعراب ايوان كسرى نام دادند . اين ايوان چنان كه يعقوبى بدان اشاره كرده در شهر اسبانبر قرار داشت . « 5 » كاخ مهم ديگرى نيز در جانب شرقى دجله به نام كاخ سفيد وجود داشت

--> ( 1 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 32 . ( 2 ) . همان ؛ ص 35 و 36 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 99 و 100 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 166 . ( 5 ) . البلدان ؛ ص 99 .