( نوعى سنگ ) وجود دارد . « 1 » ياقوت مىنويسد : آب آشاميدنى مردم صنعاء از شبام تأمين مىشود و ميان آن و صنعاء يك شبانه روز راه است . بالا رفتن بر كوه شبام دشوار است . در اين كوه غارهاى بزرگى است كه در آنها فرزندان ابن يعفر ساكنند و در دل اين كوه قلعه‌هاى سخت شگفت دارند . سيتغ كوه شبام وسيع است و در آنجا كشتزارها و درختان فراوانى است . « 2 » به نوشتهء ابو الفداء ، شبام قصبهء حضرموت بوده كه ميان آن تا صنعاء 71 فرسخ و به قول بعضى يازده مرحله راه بوده است . « 3 » احتمال دارد كه ابو الفداء اشتباها شبوه پايتخت حضرموت را با قلعهء شبام نزديك صنعاء يكى گرفته باشد . حضرموت ، از نواحى ديگر يمن است كه در ساحل جنوبى عربستان كنار درياى عرب ( از متفرعات اقيانوس هند ) واقع است و سرزمين مهره كه در امتداد شرقى آن قرار دارد به آن ضميمه مىشود . حضرموت از مغرب به يمن و از شمال به بيابان ربع الخالى محدود است . قسمت عمدهء حضرموت را واديهايى كه از ارتفاعات جنوب عربستان منشأ مىگيرد ، تشكيل مىدهد . اين ارتفاعات به درازاى حدود 640 كيلومتر از غرب به شرق امتداد دارد ، قسمتهايى از اين ارتفاعات ، 2400 متر بلندى دارد . ميان اين ارتفاعات و دريا ، دشت ساحلى قرار دارد . بندر مهم مكلّا ( المكلّا ) « 4 » از مراكز دادوستد مهم با هند و جاوه در اندونزى است . محصولات عمدهء حضرموت خرما ، گندم ، نيل و توتون است . حضرموت در ايام باستانى به لحاظ تجارت بخور و مرّ مشهور بوده و در مآخذ قديم يونانى نامش آمده است . اراضى ساحلى حضرموت به دوران قديم شامل مهره و شحر بود كه به نام سرزمين بخور و كندر شهرت داشت . « 5 » به نوشتهء اصطخرى ، حضرموت در مشرق عدن ، نزديك دريا واقع است . در آنجا ريگزارى است كه آن را احقاف خوانند و حضرموت شهرى كوچك است و ناحيتى بسيار دارد . گور هود

--> ( 1 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 154 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 249 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 97 . ( 4 ) . Al - Mokalla ( 5 ) . تاريخ عرب ؛ ص 46 ، 71 .