لشكر كشيد و نجران و نشق و كميته را فتح كرد و تا مأرب ، پايتخت سبأ و جنوب شرقى آن هم پيش رفت . سپاه روم مدتى مأرب را محاصره كرد ، ولى پس از شش روز به دليل بىآبى بدون كاميابى عربستان را رها كرد و به مصر بازگشت . روميان ناكامى در لشكركشى دو ساله را به يمن بيشتر نتيجهء خيانت نبطيان در راهنمايى مىدانند ؛ ولى خرابيهايى كه اين لشكركشى در خاك سبأ ايجاد كرد در تنزل رونق آن مملكت و شايد ضعف آن دولت در يمن بىتأثير نبوده است . « 1 » ايجاد راه دريايى در بحر قلزم موجب شد تا روم با حبشهء افريقا ( دولت اكسوم ) ارتباط برقرار كند . اين ارتباط حبشه را كه دشمن ديرينهء يمن بود ، بر ضد دول عربستان جنوبى تقويت كرد . بعدها كه دعات رومى نصرانيت را در حبشه گسترش دادند ، در حبشه مسيحى تحولى ايجاد شد . حبشىها دو بار در سالهاى 523 و 525 به يمن حمله كردند . حملهء دوم حبشه در سال 525 ، كه در زمان پادشاهى كالب الااصبحه بود ، به سردارى أرياط و ابرهه ( ابراهيم ) ، كه تابع أرياط بود ، انجام گرفت . در اواخر بهار يا اوايل تابستان ( سال 525 ) اين دو سردار يمن را گرفتند . ارياط به صنعاء وارد شد و ابرهه در جند در مشرق شهر تعزّ سكنا گرفت . چندى بعد ابرهه بر ارياط شوريد و او را كشت . در حدود سالهاى 533 - 534 ميلادى ابرهه كار يمن را مستقيما خود به دست گرفت . او در صنعاء كليسايى به نام قليس ( يونانى كليسا ) بنا كرد و خواست آن را مركز حج اعراب قرار دهد ، ولى كامياب نشد . در جنگهاى ايران و روم كه در سنه 540 مسيحى شروع شد ، دولت روم در تلاش بود تا ابرهه را بر ضد ايران برانگيزد . عاقبت به تحريك روم ابرهه به ايران لشكركشى كرد . به عقيده برخى ، سپاه ابرهه همان اصحاب فيل است كه قصد خرابى كعبه را داشته‌اند . لشكركشى مذكور مدتى قبل از ولادت حضرت رسول ( ص ) بوده است نه مقارن با ولادت آن حضرت كه برخى از مورخين مسلمان آن را عام الفيل دانسته‌اند . محمد بن سائب كلبى كه بغوى از او در تفسير سورهء فيل نقل كرده ، حملهء ابرهه را به مكه 23 سال قبل از ولادت

--> ( 1 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ قسمت 3 - 6 ، ص 32 و 33 .