حسين قرچانلو
178
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
در جنوب مدينه قرار دارد و داراى دهات بيشمار و پرجمعيت است و نزديكترين راه مدينه به مكه از كنار آن مىگذرد و مسافران از راهزنان آنجا ايمن نيستند . « 1 » جحفه روستاى بزرگى بوده كه در چهار منزلى مكه قرار داشته و به مدينه نزديكتر بوده است . نخستينبار ابن خرداذبه در وصف راه كاروانرو مدينه به مكه ، جحفه را از ناحيهء تهامه و ميقات مردم شام نوشته است . « 2 » به نوشتهء يعقوبى ، در جحفه قومى از بنى سليم سكنا داشتهاند . « 3 » ابن رسته مىنويسد : جحفه ده بزرگى است كه در آن بازارى است . آب مشروبش از چاهها تأمين مىشود و ميان آن و دريا 8 ميل فاصله است . آنجا ميقات مردم شام است . « 4 » اصطخرى جحفه را منزل قبيلهء بنى عامر ياد كرده و فاصلهء آن را تا دريا دو ميل نوشته است . « 5 » مقدسى مىگويد : جحفه از نواحى مكه و شهرى است آباد كه فرزندان جعفر بن ابى طالب در آن زندگى مىكنند . دژى با دو دروازه دارد . چند چاه آب در آن است . در دو ميلى جحفه يك چشمه و يك بركهء بزرگ آب است . . . و اين شهر تبخيز است . در قرن پنجم هجرى قمرى ناصر خسرو در سفر حج از جحفه عبور كرده و دربارهء آن نوشته است : چون از مدينه خارج شديم به دو منزل ( فاصله ) از مدينه كوه و تنگنايى مانند درّه بود كه آن را جحفه مىگفتند و آن ميقات مغرب و شام و مصر است . گويند سالى سيلى آمد و حاجيان را هلاك كرد و آنجا را بدين لحاظ جحفه نام دادهاند . « 6 » به نوشته ادريسى جحفه منزلى آباد و پرجمعيت و شهرى بىديوار و ميقات مردم شام بوده و تا دريا چهار ميل فاصله داشته است . « 7 » در آغاز قرن هفتم هجرى قمرى ، به روزگار ياقوت ، جحفه ويران بوده و فاصلهاش تا بندر جار حدود سه مرحله و تا شهر مكه نيز سه مرحله بوده است . ياقوت از سكّرى نقل مىكند كه جحفه آغاز ناحيهء تهامه به سوى مكه بوده است . « 8 »
--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 95 . ( 2 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 107 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 94 . ( 4 ) . الاعلاق النفيسه ؛ ص 208 . ( 5 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 23 و صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 33 . ( 6 ) . سفرنامه ؛ ص 103 و 104 . ( 7 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 142 . ( 8 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 35 .