بندر عقبه ( ايله قديم ) واقع در منتهىاليه خليج عقبه ، جزء ناحيهء حسمى به‌شمار مىآمده است . به نوشتهء يعقوبى ، ايله بندرى باشكوه بر ساحل درياى شور ( قلزم ) بود و حجاج شام ، مصر و مغرب در آنجا به بازرگانى و دادوستد مىپرداختند . مردم آن آميزه‌اى از نژادهاى مختلف بودند . « 1 » مسعودى مىنويسد : يحنّة بن رؤبه ، اسقف ايله ، در تبوك به حضور پيامبر ( ص ) رسيد و قبول كرد كه هر فرد بالغ از مردم ايله در سال دينارى سرانه دهد ؛ « 2 » همچنين ساكنين آبادى مقنا واقع در ساحل شرقى خليج عقبه كه ظاهرا يهودى بوده‌اند ، در سال نهم هجرت با حضرت رسول ( ص ) قرارداد صلح امضا كردند . « 3 » به موازات شهر حجر يا مداين صالح ، مسكن قوم ثمود ، بندر معروف وجه قرار داشت . به عقيده بعضى بندر وجه جزء حجر بوده است . اين بندر همچنان از بنادر مهم عربستان در ساحل درياى سرخ است . مدين كه در ساحل شرقى درياى سرخ در ناحيهء حجاز واقع است ، در كتب مقدس عهد عتيق زادگاه يكى از اولاد ابراهيم ( ع ) ناميده شده است . « 4 » احتمالا قوم يا قبيله مدين قديم كه در تورات « 5 » نام آنها آمده ، در آنجا ساكن بوده‌اند . « 6 » در قرآن نيز از قوم مدين سخن رفته است . « 7 » در كتب مقدس آمده كه مدين از خليج عقبه تا موآب و كوه سينا امتداد داشت و به گفته برخى از شبه‌جزيره سينا تا فرات امتداد داشته است . مدينىها با مردم فلسطين ، لبنان و مصر تجارت داشته‌اند . حضرت موسى ( ع ) مدتى در مدين ساكن بوده است ؛ « 8 » از اين‌رو برخى آن را پناهگاه موسى ( ع ) ناميده‌اند . عده‌اى نيز مدينىها را همان قوم شعيب ( ع ) مىدانند . به نظر مىرسد اصحاب الايكه كه در قرآن « 9 » ذكر آن رفته ، همان قوم مدين است ؛ ولى اين مطلب كه مدينىهايى كه قرآن از آنها نام برده همان

--> ( 1 ) . البلدان ؛ ص 119 . ( 2 ) . التنبيه و الاشراف ؛ ص 272 . ( 3 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ جزء 1 ، 2 و 3 ، ص 5 و تاريخ عرب ؛ ص 151 . ( 4 ) . قاموس كتاب مقدس ؛ ص 788 . ( 5 ) . سفر پيدايش ؛ 25 : 2 و خروج 22 - 15 : 2 . ( 6 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ جزء 1 ، 2 و 3 ، ص 5 . ( 7 ) . هود ، 95 . ( 8 ) . قاموس كتاب مقدس ؛ ص 788 . ( 9 ) . اعراف ، 85 .