از شقايق نعمانى ياد شده كه حجاج بن يوسف ثقفى وى را براى جنگ با خوارج به كمك مهلب فرستاده بود . « 1 » در عربستان رودخانه‌اى كه پيوسته به دريا بريزد وجود ندارد ؛ ولى واديهايى است كه مصب سيلابهاست و كاروانهاى تجارت و حج مسير خود را به وسيلهء آنها تشخيص مىدهند . فيلبى ، جهانگرد معروف ، از درياچه‌اى در وادى الافلاج نام مىبرد كه از ريزش سيلابها تشكيل شده بود . طول اين درياچه هشت هزار متر و عرض آن چهارصد متر بوده است . « 2 » دره‌هاى فراوانى در شبه‌جزيرهء عربستان وجود دارد كه به هنگام بارندگى پر از آب مىشود ؛ چنان كه گويى رودهايى سركش و كف بر لب‌اند ؛ اين درّه‌ها بيشتر طويل و كم‌عمقند . درّه‌هايى كه آب آنها به درياى سرخ يا درياى عرب مىريزد تا اندازه‌اى كوتاه با گذرگاههاى ژرف‌تر و سراشيبيهاى تند هستند . بعضى از نويسندگان بر وجود رودهايى در عربستان تصريح كرده‌اند ؛ چنان كه هرودوت از رودى به نام « كورس » نام برده كه به گفتهء او بسيار بزرگ بوده و به درياى قلزم ( سرخ ) مىريخته است . « 3 » به نوشتهء جواد على ، بطلميوس هم از رود بزرگى به نام لار ياد كرده كه در كتاب صورة الارض به صورت لادو آمده است ( ص 116 ) . اين رود از نجران و شرق جبل السراة سرچشمه مىگيرد ؛ سپس به شمال‌شرقى جريان مىيابد و پس از طى سرزمينها و واحه‌ها به خليج فارس مىريزد . امروزه اين رود از بين رفته است . موريتس مىگويد : رودى كه بطلميوس بدان اشاره كرده همان « وادى دواسر » است . « 4 » اين وادى از شرق نجران به سمت شمال‌شرقى امتداد دارد و پس از طى كيلومترها راه از بيان ربع الخالى گذشته ، به سواحل خليج فارس مىرسد . واديهاى ديگرى در شبه‌جزيرهء عربستان وجود دارد ؛ مانند وادى الرّمه و وادى الحمض كه با كندن چاههاى كم‌عمق در اين واديها مىتوان به آب دست يافت . در بعضى مواقع اين آب بر روى زمين نيز جارى مىشود . « 5 »

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 527 . ( 2 ) . تاريخ دول و ملل اسلامى ؛ ص 2 و 3 . ( 3 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 164 . ( 4 ) . همانجا . ( 5 ) . The Geographical Journal ; CXIII , 1949 , p . 86 .