امتداد وادى الرّمه از نزديك حرّه خيبر و حرّه فدك به سمت شرق و جنوب شرقى است ؛ سپس دوباره به سمت شرق امتداد مىيابد و در محلى به نام قصيم كه بعدها باطن خوانده شد ، دو شاخه مىگردد و يكى از آنها در دهناء ( نفود جنوبى ) تا محلى در نزديكى بصره جارى مىشود . « 1 » وادى حمض ( وادى اضم ) « 2 » از جنوب حرّهء خيبر به سمت جنوب غربى امتداد مىيابد تا به مدينه مىرسد . در نزديك مدينه ( در سمت شمال آن ) وادى عقيق و وادى القرى به وادى حمض مىپيوندد . آبهايى كه از چشمه‌هاى كوههاى خيبر روان مىشود در اين وادى جريان مىيابد و در جنوب روستاى الوجه به درياى قلزم ( سرخ ) مىريزد . « 3 » به گفتهء موريتس شهر پرآوازهء لوك كومه « 4 » در نزديكى مصبّ اين وادى به دريا قرار داشته و آيليوس گالوس ، سردار رومى ، هنگام فتح يمن از آنجا گذشته است . « 5 » به نوشتهء ياقوت ، اين شهر در محلى به نام الحوراء قرار داشته است . « 6 » در بعضى از قسمتهاى جزيرة العرب چشمه‌ها و كاريزهايى وجود دارد كه از بعضى از آنها آب گرم آتشفشانى بيرون مىآيد مانند آنچه در عسير ، حجاز ، يمن ، حضرموت ، عمان ، احساء ، الهفّوف و ديگر جاهاست . « 7 » سواحل شبه‌جزيرهء عربستان نسبتا آباد است ؛ ولى در قسمتهاى داخلى آن چند كوير بزرگ از شمال تا جنوب كشيده شده است . در شمال شبه‌جزيره بادية الشام قرار گرفته است . همان‌طور كه گفته شد بادية الشام از نظر جغرافيايى جزء شبه‌جزيرهء عربستان نيست ، ولى از نظر زمين‌شناسى مانند بيابانهاى داخل عربستان است و با نفوذ شمالى ، بيابان بزرگ عربستان ، مرز مشترك دارد . بادية الشام از جنوب فلسطين تا جنوب غربى عراق امتداد دارد . اين بيابان ميان نواحى تاريخى معروف ادوم ، موأب

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 822 و 823 . ( 2 ) . البلدان ؛ ص 313 . ( 3 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 166 . ( 4 ) . Leuke Kome ( 5 ) . Pauly Wissowa . ( 6 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 356 . ( 7 ) . همانجا .