آورده‌اند . به نوشتهء ياقوت قريب سى حرّه در قسمتهاى غربى و مركزى عربستان وجود داشته كه بعضى از آنها از نظر وسعت قابل توجه بوده‌اند ، از جمله : حرّة اوطاس ، حرّة بنى سليم و حرّة بنى هلال . « 1 » از رشته كوههاى غربى شبه‌جزيره در شمال مدينه دو رشته كوه جدا مىشود كه به منزلهء دو حصار و سدّ محكمند و نام آنها اجا و سلمى يا كوههاى طى است . كوه سلمى امروز به جبل شمّر شهرت دارد . در كرانه‌هاى جنوبى عربستان رشته كوههايى كه از كوههاى يمن شاخه مىگيرند به سمت مشرق تا سرزمين عمان امتداد مىيابد و در اين رشته كوه ، قله‌هاى جبل اخضر ( كوه سبز ) 9 تا 10 هزار پا ارتفاع دارد . در لابلاى رشته كوههاى جنوبى درّه‌هايى وجود دارد كه نشان دهندهء عبور آب باران و سيل به سوى درياست . در سرزمين نجد ، مركز شبه‌جزيره ، برجستگيهايى از سنگهاى آهكى وجود دارد و در پاره‌اى از نقاط نيز برجستگيهايى از سنگ گرانيت و بازالت پديد آمده است . كوه طويق در شرق نجد و جنوب شرقى رياض واقع است . اين كوه از سنگهاى ماسه‌اى تشكيل شده و سنگها و تخته‌سنگهاى آهكى بر آن احاطه دارد . پژوهشهاى انجام شده بيانگر اين مطلب است كه برخى از تخته سنگها و گدازه‌ها را آتشفشانها به اين منطقه پرتاب كرده‌اند . « 2 » در حد فاصل ميان كوهستانها و بر زمينهاى هموار و پست توده‌هايى از ريگهاى درشت وجود دارد كه به آنها « داره » گفته مىشود و جمع آن « دارات » است . « 3 » در داره‌ها معمولا گياهان و هليان ( هرگونه علف براى چهارپايان و دامها مانند يونجه و شبدر ) و روييدنيهاى صحرايى مىرويد . « 4 » ياقوت ، حدود 60 داره را از كتب علما و از اشعار محكم عرب و گفتار شفاهى شيوخ مورد اعتماد در كتاب خود آورده است . « 5 » برخى از اين دارات به لحاظ آمدن نامشان در اشعار جاهلى داراى اهميتند ، مانند دارة جلجل كه امرؤ القيس كندى از آن در معلّقه خود ياد كرده است . يكى ديگر از اين دارات ، دارة الآرام است كه در شعر برج بن خزير مازنى جايى پر

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 247 - 253 . ( 2 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 161 . ( 3 ) . معجم البلدان ؛ ج 4 ، ص 526 . ( 4 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 160 . ( 5 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 526 - 536 .