فصل پنجم آغاز دريانوردى مسلمانان به منظور اكتشافات جغرافيايى و توسعهء تجارت و بازرگانى يكى از موضوعات مهمى كه در آثار جغرافيايى مطرح شده است گزارش سفرهاى دريايى است كه معرفت مسلمانان را دربارهء جغرافياى ناحيه‌اى و جغرافياى وصفى افزايش داده است . دلايلى كه موجب پيشرفت مسلمانان و تشويق آنان به سفرهاى دريايى شده به اين شرح است : نخست آنكه اسلام از لحاظ سياسى گسترش مىيافت و مسلمانان بدون توجه به مليت و نژاد مشتاقانه با يكديگر آميزش و انس پيدا مىكردند . ديگر اينكه فعاليتهاى بازرگانى مسلمانان به صورت شگفت‌انگيزى گسترده‌تر مىشد . عوامل گوناگونى نيز از قبيل زيارت مكه ، مسافرتهاى تبليغى دينى ، اعزام نمايندگان و هيأتهاى رسمى ، دادوستد بازرگانى و حرفهء دريانوردى در تشويق مردم به سفر دريايى تأثير داشته است . « 1 » دريانوردى مسلمانان از كرانه‌هاى عربستان آغاز شد . عثمان بن ابى العاص ثقفى ، فرماندار بحرين ، از منطقهء عمان به كرانه‌هاى هند در محلى به نام تانه نزديك بمبئى حمله كرد و برادر خود حكم بن ابى العاص را به خليج ديبل در دهانه رود سند فرستاد ( 15 ق / 636 م ) . علاء بن حضرمى جانشين عثمان در فرماندارى بحرين از آب عبور كرد و در خشكى پياده شد و تا اصطخر ( پرسپوليس ) پيش رفت ؛ ولى كشتيهاى او را در ساحل خليج فارس از بين بردند . او ناگزير سفر پرخطرى را از سرزمين دشمن تا

--> ( 1 ) . علم جغرافيا و تطورات آن در جهان اسلام ؛ ص 105 .