معمر بروزگار رشيد ميزيست و بسال 215 ه . - درگذشت « 132 » . جعفريه : آنها پيروان جعفر بن حرب و جعفر بن مبشر بودند . جعفر بن مبشر گناهكاران را فاسق ميدانست و آنان را از ترسايان و گبران و زنديقان بدتر ميشمرد . وى اجماع ياران پيغمبر را در حد زدن ميخوران نادرست شمرده ، و ميگفت كه آنان رأى خود را ابراز داشته‌اند نه رأى همه مسلمانان را « 133 » . ابو الفضل جعفر بن حرب همدانى از بزرگان معتزله و از شاگردان ابو الهذيل و عيسى بن صبيح و مردى پارسا بود . وى بسال 236 ه . درگذشت . « 134 » جعفر بن مبشر بن احمد ثقفى نيز از بزرگان معتزله فقيه و خطيبى پرهيزكار و پاكدامن بود و بسال 234 ه . درگذشت . اسكافيه : آنها پيرو محمد بن عبد الله اسكافى بودند وى در قدر از جعفر بن حرب پيروى ميكرد . « او ميگفت كه خداى متعال توانا بر ستم بيخردان است و به ستم بر خردمندان قادر نيست ، و پيشينيان خويش را در آن باره كافر شمرد و ديگران نيز او را تكفير كردند « 135 » . » ابو جعفر بن عبد الله اسكافى بسال 240 ه . درگذشت . پدران او از مردم سمرقند بودند . وى را مردى هوشمند ، بلندهمت و دانشمند دانسته‌اند . ابو جعفر مورد احترام شديد معتصم بود « 136 » .

--> ( 132 ) - الفرق بين الفرق ص 359 - الفهرست ص 301 - الملل و النحل ص 51 . ( 133 ) - الفرق بين الفرق ص 116 . ( 134 ) - الفرق بين الفرق ص 363 الفهرست ص 311 - الملل و النحل - ص 52 . ( 135 ) - الفهرست ص 303 - الملل و النحل ص 20 . ( 136 ) - الفرق بين الفرق ص 118 .