دكتر هادى حسن مينويسد : « آشكارا است كه تفاوت بين اين دو مدت را ، نمىتوان بنادرستى گزارش سليمان يا كرانه پيمائى آغاز سفرهاى اعراب نسبت داد . بلكه به نظر ميرسد كه ميتوان كاملا احتمال داد كه دريانوردى ايرانيان در درياى جنوبى نه تنها برتر بلكه فوق برتر از اعراب بوده است . » بدين‌سان گذشته از آنكه كشتىهاى ايرانى بسيار سريع‌تر از كشتىهاى عرب حركت ميكرد ، ناخدايان و ناويان ايرانى نيز مهارت و تجربيات بيشترى از اعراب داشتند كه سبب برترى آنها ميگرديد . نتيجه حاصله از اين گزارشات به خوبى روشن مىكند كه ايرانيان هم بر چينىها و حميرىها كه پيشقدمان آنها در مسافرتهاى درياى چين بودند ، و هم از نوآموختگان مكتب خود يعنى اعراب كه ميكوشيدند جانشين آنها گردند ، برترى داشتند . ناخدايان و رهبانان سيرافى با چنين پشتوانه‌اى از تجربيات و برترىها ، كار دريانوردى از سيراف بچين را انجام ميدادند . آنان بجز سودى كه از تجربيات گذشتگان خود مىبردند ، از راهنامه‌هاى دريائى ، ستاره‌شناسى ، و كبوترهاى كرانه‌هاى بين هم استفاده ميكردند ، و خود نيز داراى اختراعاتى در كار دريانوردى بودند . از جمله « چرخ و ريسمانى اختراع كرده بودند كه در اثناى حركت كشتى باز ميشد و بدانوسيله مسافتى را كه كشتى طى ميكرد معلوم مىنمود « 286 » . » دريانوردى سيرافيان بر درياى زنگ كشتىهاى سيراف علاوه بر سفر چين بافريقاى شرقى نيز سفر ميكردند . سفر بين سيراف و سواحل افريقاى شرقى تا سفاله در موزاميك و جزيره قنبلو ( ماداگاسكار ) تا قرن چهارم هجرى ( دهم ميلادى ) بطور منظم ادامه داشت . ميدانيم قسمت عمده چوب ساجى كه براى ساختمان خانه و كشتى در سيراف

--> ( 286 ) - ايران كنونى و خليج فارس - نورزاده بوشهرى ص 138 .