رشيد الدين فضل الله همدانى

مقدمهء مصحح 23

جامع التواريخ ( تاريخ سامانيان وبويهيان وغزنويان ) ( فارسى )

احمد بن محمّد بن محمّد البخارى بر آراى مطالعان كتاب و مستفيدان اين باب عرض مىدارد . . . » مرحوم آتش مىنويسد : نسخه از [ موزهء ] توپقاپىسراى است در كتابخانهء [ سلطان ] احمد ثالث ، به شمارهء 2935 ؛ و شمار برگهاى آن 406 است به ابعاد 26 41 سانتىمتر . اندازهء نوشته‌ها 18 5 / 30 سانتىمتر است ، با كاغذ صيقلى داده شده . هر برگ 33 سطر است كه در درون جدول مزدوج جاى گرفته . خطّ برگهاى نخستين نسخ زيباست كه بتدريج ظاهرا بر اثر خستگى كاتب به سستى گراييده است . سراسر متن جز پاره‌اى برگها ، كاتبى واحد داشته است . تاريخ استنساخ ديده نمىشود ، امّا گمان مىرود نسخه در سدهء دهم هجرى ( شانزدهم ميلادى ) نگاشته شده باشد ، زيرا در اصل براى كتابخانهء الغ بيگ ( 796 - 853 / 1394 - 1449 ) استنساخ شده است . با دريغ عكسى كه در زير دست من است برگهايى نه اندك را فاقد است ، و چنان كه در پيشگفتار دفترى از تاريخ عالم ، تاريخ افرنگ نگاشته‌ام ، ميكروفيلم اين نسخه يادگار گرامى دانشمند و كتابشناس نامدار ترك شادروان پروفسور صادق عدنان ارزى است به من كه از آن به تاريخ يكشنبه 9 مهرماه 1368 عكس‌بردارى كردم ، و ميكروفيلم نسخه را به كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران اهدا نمودم كه اينك اثرى از آن فيلم در آن كتابخانه باز نمىيابم ! بلوشه اين اثر را از احمد بن محمّد بن محمّد بخارى مىداند ، و مرحوم آتش اين نظر را نمىپذيرد ، و درست مىگويد : من در بخش تاريخ افرنگ به شاهدى كه آوردم ، باز نمودم كه نسخهء تواريخ العالم استنساخى است بدرست از جامع التّواريخ رشيد الدّين فضل اللّه . با دريغ بسيار عكسى كه از نسخهء تواريخ العالم در اختيار من است فاقد