رشيد الدين فضل الله همدانى
24
جامع التواريخ ( تاريخ اقوام پادشاهان ختاى ) ( فارسى )
طبقهء هشتم دى يو تاو تانگ شى « 1 » كه پادشاه هشتاد و دوم است مفردا يك نفر ، نود و هشت سال . [ r 397 ] . و از جمله عمزادگان پادشاه سى و پنجم شن ون « 2 » مذكور بوده ، و تقرير مىكنند كه مدّت چهارده ماه در شكم مادر بوده ، و موى ابرو داشته هشت رنگ ، و مىگويند از وى مثل كرامات ظاهر مىشد ، و در عهد او دو فريشته آمدهاند ، يكى بر صورت گاو و يكى بر صورت قوچ ، و از دست راست و چپ او مىنشسته ، و هريك از امرا و مقرّبان كه درآمدى و دل او با پادشاه بد بودى ، گاو او را به دندان بگرفتى ، و قوچ به سرو مىزدى ، بعد از مدّتى گوسفند بمرد و به موضعى كه جاى او بود درختى برآمد ، بلندى او هشت گز ، و خاصيّتى داشت كه در هر ماه مدّت پانزده روز هر روز برگى از آن بيرون آمدى ، و پانزده ديگر هر روز يكى از آن فروافتادى ، و بعد از مدّتى گاو نيز بمرد . و پادشاه غمگين شد كه من بعد معرفت مردم چگونه حاصل شود . در موضع گاو درختى برآمد ، طول آن سه گز و سرشاخههاى آن خار بود ، و چون بدخواه پادشاه بديدى در دامن او آويختى ، و آن درخت كه به جاى گوسفند بود چون بدانديش را ديدى سر بر زمين نهادى ، و پادشاه بدان واسطه از حال مخالفان آگاه شدى . و از ممالك سى و دو مرد حكيم صاحب كرامت به حضرت وى آمدند و ملازم شدند ، و علوم به وى مىآموختند ، و كتب بسيار تصنيف كردند ، و مرغ هماى بر سر اردوى او فروآمد . و بازيى كه به زبان ختايى [ وى چى ] « 3 » گويند ، و در اين ملك نيز مىبازند ، و عدد خانههاى آن سيصد و شصت و شش است به عدد روزهاى سال ، او وضع كرده .
--> ( 1 ) . Diyao Taotangshi ( 2 ) . Xuanyan ( 3 ) . Weiqi