محمد حسن خان اعتماد السلطنه
17
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى )
به حليهء طبع رسانم و چون ساير مؤلفات و مصنفات خود يادگار ديگرى براى ارباب خبر گذارم . جمعى از دوستان خيرانديش گفتند روا نيست چنان تأليفى منيف از ملحقات كتاب ديگر باشد خود جاى آن دارد كه عليحده دفترى گردد و در محضر صاحبنظران چهره نمايد . چون آن گفته را صواب ديدم از آن كار تن زدم اما براى آنكه در مقدمهء جلد دويم درر التيجان وعده داده بودم كه در آخر جلد سيم به تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد پردازم يكباره خلاف قول را نيز از رسم ادب دور دانستم لهذا مختصر و خلاصهاى از آن كتاب را كه ضرورت داشت و لازم بود استخراج نموده در اينجا طبع كردم و آن مشتمل است بر مسطورات و تحقيقات مورخين يونانى و لاتينى و مطالب منقوره در بيستون و تخت - جمشيد و مزبوره در كتب قديم يهود راجع به ممالك ايران در عصر و زمان اشكانيان و ساسانيان و بالطبع از مضافات هم سخنى رفته است . رجاء واثق آنكه در زير سايهء بلندپايهء شاهنشاه عادل باذل عالم كه مربى ارباب هنر و مشوق دانشمندان است وقتى تمام آن تأليف مفيد جداگانه طبع و منتشر گردد . بدين داستان در ببارم همى * به سنگ اندر آن لاله كارم همى اين ذرهء بىمقدار و ضعيف خاكسار اگر تحمل اين قسم زحمات نموده و زياده از چهل سال تمام زندگانى خود را صرف تحصيل كرده وجها من الوجوه به عيش و تنعم كه جوانى داعى آن است نپرداخته و با اداى تكاليف نوكرى در سفر و حضر آنى از آموختن غفلت نورزيده متجاوز از سى جلد كتاب در علوم متنوعه خاصه در جغرافيا و تاريخ طبع و تأليف نموده و منتشر ساخته خداوند تبارك و تعالى گواه است كه منظورى و مقصودى نداشته جز اينكه به پارسىزبانان دنيا دو خدمت كرده باشم : اول آنكه سبك و اسلوب انشاء و مراسلات سابقه را كه فهم آن براى قاطبهء مردم مشكل مىنمود جرح و تعديل نمايم و رسم