فصل دوم تشكيل دولت مغول ظهور چنگيز خان . . . چنگيز خان كه اصل اسم مغولى او تموچين است در حدود سال 549 هجرى در مغولستان تولّد يافته و پدرش يسوكاى بهادر رئيس و خان قبيلهء قيات از قبايل مغول بوده است . اجداد چنگيز خان و طوايف مطيع ايشان از مدتها پيش از ايام پدر او خراجگزار امپراطوران چين شمالى بودند و با اكراه بسيار به سرداران ايشان باج مىدادند . يسوكاى بهادر كه مردى كافى و رشيد بود در ايام رياست خود طوايف مغولى را كه در جوار يورت قبيلهء او سر مىكردند به اطاعت درآورد و تا آنجا اقتدار و اهميت پيدا كرد كه امپراطور چين از بسط قدرت او در وحشت افتاد و جماعتى را به جلوگيرى او فرستاد ولى يسوكاى بهادر غالب آمد و به زودى طوق رقيت را از گردن قبيلهء خود برداشته در كارها مستقل شد و اساس دولت بزرگى را كه پسرش تموچين بوجود آورد ريخت . تموچين سيزده‌ساله بود كه پدرش وفات يافت و چون جماعتى از مغول اطاعت او را گردن ننهادند دوچار زحمت شد و پس از تحمل مشقات بسيار بر دشمنان غلبه كرد سپس پيش رئيس قبيلهء كرائيت كه اونگ خان نام داشت و پيرو مذهب مسيح بود رفت و با او دوستى كامل پيدا كرد و اونگ خان نظر بسوابق الفتى كه با پدر تموچين داشت او را پيش خود محترم مىداشت و زير بار امر امپراطور چين براى دفع و سركوبى او نمىرفت ولى اين دوستى زياد دوامى نكرد چه تموچين روز به روز قويتر مىشد و اونگ خان از بيم آنكه مبادا روزى از عهدهء او برنيايد به حيله در صدد ساختن كار او برآمد اما تموچين از خيال او مسبوق شد و با اتباع خود هجرت كرد . اونگ خان قشون به عقب تموچين فرستاد و بين طرفين نزاع درگرفت و تموچين غلبه يافت و خان قبيلهء كرائيت كشته شد اين واقعه بر شوكت و اسم و اعتبار تموچين افزود و بسيارى از قبايل