عباس اقبال آشتيانى
277
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
امير كتبغا جماعتى از سپاهيان را به همراهى اسندمر گرجى سرحددار سواحل فرات و الملك المؤيّد عماد الدّين ابو الفداء مورخ مشهور كه امارت حماة را داشت به جلو - گيرى از مغول كه پيش آمده بودند فرستاد . اين قشون در 10 شعبان مغول را شكست دادند و پس از گرفتن مقدارى اسير و منهزم كردن پيشقراول مغول به اردوگاه خود برگشتند و اين فتح مقدّمهء فتح بزرگى بود كه اندكى بعد اتفاق افتاد . واقعهء مرج الصفر در 2 رمضان 702 - الملك الناصر در تاريخ سوم شعبان به معيت خليفه ابو الرّبيع سليمان المستكفى بالله و به همراهى سپاهى عظيم از قاهره به قصد شام حركت كرد و جوشنگير چنان كه گفتيم به مقدّمهء او روانه شده بود . مغول پس از شكستى كه در 10 شعبان يافته بودند بسركردگى قتلغ شاه به طرف حماة متوجه شدند ، امير زين الدّين كتبغا كه پيوسته مريض بود و در تخت روانى او را حركت مىدادند ابو الفداء را در حماة گذاشت و خود بدمشق رفت . مردم دمشق در همين تاريخ به كلى زمام اختيار را از دست دادند و اضطراب و تشتت سختى در ميان ايشان بروز كرد و نمىدانستند كه به جلوى مغول بشتابند و يا انتظار عساكر سلطانى را بكشند و به همين جهت جمعى از اهالى شهر و زنان و اطفال خود را ترك گفته به حصارها پناه بردند و عزم ايشان در پايدارى سست شد و مغول از اين پيشامد استفاده كرده به اطراف شهر آمدند و در غوطهء دمشق در نزديكى مرج الصّفر اردو زدند . وصول مغول به اين نقطه مقارن شد با رسيدن جوشنگير و مقدّمهء عساكر الملك الناصر . قشون ايلخانى كه عدّهء آن بالغ بر 50000 نفر بود به فرماندهى قتلغ شاه و همراهى امير چوپان و تيتاق و مولاى و سونتاى و امراى ديگر در محل مرج الصفر كه در پيش مسلمين بشكست عظيمى كه عساكر رومى در سال 13 هجرى در آنجا از دست لشكريان اسلام يافته بودند مشهور بود صفآرائى كردند . الملك الناصر نيز كه بموقع رسيده بود به همراهى خليفه و حسام الدّين حاجب سالار و سيف الدّين سلار و جمال الدّين آغوش و بيبرس جوشنگير و امير قبچق و امراى ديگر و حكام بلاد مختلفهء شام در ميدان مبارزه حاضر شد و جنگ در روز دوم رمضان سال 702 شروع گرديد . قتلغ شاه در ابتدا از كثرت عدد تهيات لشكريان مصرى و شامى وحشت كرده مصمم بازگشت گرديد ولى امير چوپان او را مانع آمد و مغول دل به دريا زده بر قشون