عباس اقبال آشتيانى
243
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
بعد از آنكه مرض ارغون شدت كرد بخشيان به او گفتند كه موجب علت از روى احكام مستنبط از استخوان بينى سحر و جادو است و يكى از زوجات او به اين كار متهم و مورد آزار و شكنجه قرار گرفت و هرجومرج رو باشتداد گذاشت مخصوصا چون براى نجات ايلخان مقرر شد كه محبوسين را از حبس رها كنند و در نتيجهء اين عمل مسلم گرديد كه جمعى از شاهزادگان بقتل رسيدهاند قامان گفتند كه كشتن اين شاهزادگان مرض ايلخان را باعث شده و ارغون دستور داد كه كسانى را كه موجب اين كار بودهاند كشتند و در اين هنگام جز سعد الدولة و يكى ديگر از امرا هيچكس اجازهء ديدن ارغون و ورود به خيمهء او را نداشت و سعد الدولة به فوريت ايلچيانى پيش غازان فرستاد و او را بآذربايجان خواست تا مگر با رسيدن او قبل از فوت ايلخان جان خود را از مهلكه نجات دهد و در مقابل مخالفين مدافعى جهت خود فراهم سازد ولى قبل از آنكه غازان از خراسان برسد امرا در خانهء طغاجار ترتيب جشنى دادند و با خود گفتند كه بار ندادن سعد الدولة ديگران را لابد از روى مكر و حيلتى است و قرار گذاشتند كه جميع كسانى را كه سبب بروز فتنه بودهاند بقتل برسانند و به همين نيت آن جمع را كشتند و سعد الدولة را دستگير كردند و در سلخ صفر 690 به خانهء طغاجار آوردند و بقتل رساندند و ارغون نيز كمى بعد يعنى در ششم ربيع الاول آن سال مرد و دولت او و سعد الدولة پشتسر يكديگر زائل شد . خبر قتل سعد الدولة در بلاد اسلام موجب مسرت و شفاى قلب مسلمين گرديد و بازار يهودكشى رواج گرفت چنان كه در جميع شهرها به شنيعترين طرزى دست به كار كشتار ايشان زدند و اموال آن طايفه را به غارت بردند مگر در شيراز كه چون شمس الدولة با مردم برفق و عدالت رفتار كرده بود و در ظاهر از اسلام طرفدارى مىنمود اهالى هم به پاس اين حسن سيرت با او به خوشى معامله نمودند و شمس الدولة يك سال بعد يعنى در عهد گيخاتو خان به مباشرت حكومت شيراز منصوب گرديد . سياست خارجى ارغون خان - در عهد ارغون خان روابط خارجى بين او و ساير ممالك عمدهء شرق و غرب برقرار بود ولى هيچ قسم جنگ بزرگى ما بين ايلخان و ممالك ديگر رخ نداد .