عباس اقبال آشتيانى
240
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
كه امرا و حكام دعاوى را بر طبق شريعت اسلام فيصل دهند و در استحقاق حق مظلومان و اعانت فروماندگان جد بليغ نمايند و به ايلخان فهماند كه عمده سبب اسراف و خرابى بلاد رفتوآمد ايلچيان براى وصول وجوه خزانه است ، حكام و ملوك تابعه موظفند كه در سر موعد اموال ديوانى را همراه مردمى امين برسانند ايلخان نيز اين ترتيب را پذيرفت و يرليغى در اجراى آن صادر كرد . بواسطهء مساعى سعد الدولة بسيارى از اجحافات سابقه بر رعيت از ميان رفت و صدقات جارى گرديد و شعراى عرب و عجم و فضلا و بلغاى عصر بنام او بنظم و نثر مدحها گفتند و مجموعهاى از آن بنام او ساختند و در سايهء اقتدار او يهود اهميت و اعتبار فوقالعاده حاصل كردند و پس از سالها خوارى خود را با ايلخان و نوينان و امرا همنشين و قرين ديدند ، خزانه بتدبير سعد الدولة آباد و خللهاى چند سالهء آن رفع گرديد و بيش از هزار تومان زر در آن جمع آمد و به همين علت روز به روز التفات ارغون در حق او بيشتر شد و كار سعد الدولة باستقلال مطلق و استبداد كشيد و اين مسئله روز به روز تحريك غضب امراى ارغون و حسد ايشان را نسبت بسعد الدولة زيادتر كرد تا آنجا كه غالب آن جماعت به دستيارى طوغان بقتل او تصميم گرفتند و عزم كردند كه چون فرصتى مناسب بدست آيد دست تسلط يهود را كوتاه كنند و عامه را از ننگ رياست ايشان نجات بخشند . حكومت خراسان چنان كه گفتيم از طرف ايلخان به پسر او غازان مفوض شده بود و نيابت غازان را در اين مقام امير نوروز پسر ارغونآقا حكمران مشهور خراسان داشت و اين امير نوروز كه قبول اسلام كرده بود چون بوقا بتحريك سعد الدولة و ديگران بقتل رسيد نظر به سابقهء دوستى كه با او داشت در ذىالحجهء سال 687 به بهانهء سركشى اردوى خود و تهيهء حملهء به ماوراءالنهر غازان را در مرو گذاشته به قشلاق خود در خراسان رفت و بسيارى از امراى آن ناحيه را بر ضد غازان با خود همدست نمود و در 27 ربيع الاول كه غازان در حدود كشفرود اقامت داشت بر سر او تاخت و شاهزاده را به طرف مازندران منهزم كرد . غازان پس از جمع سپاهى در ربيع الآخر همان سال به جنگ او برگشت ولى اينبار هم در نواحى رادكان از امير نوروز شكست خورد و امير نوروز به گرفتن غنايم و اسراى بسيار موفق آمد . پس از وصول خبر طغيان امير نوروز و شكست غازان ارغون چند نفر از سرداران و امراى خود را كه يكى از آن جمله شاهزاده