عباس اقبال آشتيانى

207

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

كند حكومت خراسان را نيز ضميمهء متصرّفات ملوك كرت نمايد . ملك شمس الدّين نيز از ناچارى پذيرفت ولى چون شنيد كه اباقا به طرف خراسان پيش مىآيد به قلعه‌اى كه پناهگاه او بود رفت و منتظر نشست تا ببيند فتح نصيب كدام طرف خواهد شد . براق در تاريخ 668 از آذربايجان متوجه خراسان شد و 40000 سپاهى مغول و مسلمان را به حفظ دربند قفقازيه گذاشت و در راه سلطان مظفّر الدّين حجّاج امير كرمان به او پيوست و اباقا به همراهى او برادرش يشموت و پسر ارشدش ارغون از راه باخرز و فارياب به بادغيس آمد و در آنجا ببراق پيشنهاد صلح كرد ولى براق از غرورى كه داشت بتوهّم اينكه اباقا عازم بازگشت بآذربايجان است بر لشكريان او زد و در ذىالحجهء 668 در پنج فرسخى هرات جنگ سختى بين اردوى طرفين درگرفت . شكست بر قشون براق افتاد و براق منهزما به ماوراءالنهر گريخت و اباقا از شرّ دشمنى قوى مانند او نجات يافته خراسان را بار ديگر در تحت امر خود آورد و حكومت آن را به برادر خويش سپرد . براق بعد از برگشتن به ماوراءالنّهر در بخارا اسلام آورد و لقب سلطان غياث الدّين اختيار نمود و كمى بعد بر اثر رنج و تعب فالج گشت و به پناه قيدو نبيرهء اوگتاىقاآن كه بر ممالك آن طرف سيحون استيلا داشت و مدّعى رياست مغول و رقيب قوبيلاى قاآن بود و در جنگ با اباقا نيز بيراق مساعدت كرده رفت و در آنجا مسموم گرديد . مسعود - بيك نيز پس از شكست براق از او جدا شد و باردوى قيدو گريخت . محاربات اباقا خان با مسلمين مصر و شام - بعد از مرگ هولاگو پادشاه مصر يعنى الملك الظاهر بيبرس بندقدارى با قشونى عظيم از مصر بشام آمد و در سال 664 آن بلاد را تسخير كرده بحدود ارمنستان صغير ( كيليكيا و نواحى مجاور آن ) كه پادشاهى آن در اين تاريخ در دست هيتوم بود رسيد . هيتوم به دستيارى و تقويت خانان مغول در موقعى كه مسلمين گرفتار جنگهاى داخلى و جهاد با عيسويان بودند فىالجمله قدرتى بهم رسانيده و مقدارى از اراضى مسلمان‌نشين اطراف قلمرو خود را مسخر كرده و پايتخت او سيس يكى از بلاد معتبر شده بود . بيبرس از هيتوم خواست كه بلاد مسلمين را تخليه نمايد و با دادن خراج راه تجارت بين ارمنستان صغير و شام را نيز مفتوح سازد . چون هيتوم باباقا خان متكى بود و خود را دست‌نشاندهء او مىدانست زير بار قبول اين تكليف نرفت و لشكريان بيبرس