عباس اقبال آشتيانى
174
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
ربيع الاول سال 651 از اردوى منگو قاآن به طرف جيحون سرازير گرديد و جماعتى از استادان نفطانداز و چرخانداز ختا را با مقدارى عرادهء جنگى و منجنيق با خود همراه برداشت و چون خود در حركت شتاب زياد نداشت يكى از امراى عيسوى اردوى خويش كيتوبوقا را با 12000 نفر مقدمة روانهء حدود قهستان و رودبار كرد و خود در تاريخ 653 به شهر سمرقند رسيد . كيتوبوقا سال بعد بقهستان آمد و به تاختوتاز در آن حدود و خراب كردن قلاع اسماعيليه مشغول شد و بعضى از آن حصار را گشود سپس با 5000 سواره و 5000 پياده به طرف دامغان حركت كرد و يكى از قلاع مستحكم اسماعيليان يعنى گردكوه يا دزگنبدان را كه تا دامغان سه فرسخ فاصله داشت محصور نمود و امر داد تا در اطراف آن خندق كندند و جمعى از لشكريان تاتار را آنجا گذاشته خود بتسخير قلاع رودبار و طارم شتافت . محصورين گردكوه بر مغول شبيخون كردند و قريب صد نفر از ايشان را كشتند و به كمكهائى كه از جانب علاء الدين محمد جانشين جلال الدين حسن پيشواى ايشان مىرسيد مستظهر شده در مقابل حملات مغول مقاومت سخت به خرج دادند و لشكريان كيتوبوقا با اينكه بسيارى از قلاع اسماعيليه را گرفتند به گشودن گردكوه توفيق نيافتند . رياست و پادشاهى اسماعيليه در اين تاريخ با خداوند علاء الدين محمد ( 618 - 653 ) بود كه كفايت و عقل پابرجائى نداشت و بيشتر ايام را بفسق و مستى مىگذراند پسر او ركن الدين خورشاه كه چندان از حركات پدر خرسند نبود بقتل او رضا داد و چون علاء الدّين را يكى از حاجبان او در حالى كه مست خفته بود بقتل آورد ركن الدين به مقام پدر برقرار و پيشواى كل ملاحده ايران و شام گرديد ( 653 ) . محتشمى قهستان را در اين تاريخ ناصر الدين عبد الرحمن بن ابى منصور داشت و او مردى كريم و فضلدوست و فلسفى مشرب و طالب ترجمهء كتب حكمتى از عربى به فارسى بود و فضلا را به دربار خوب جلب مىكرد . در موقعى كه كيتوبوقا مشغول تسخير قلاع رودبار و قهستان بود هولاگو با همراهيان فراوان مستعد خود به ماوراءالنهر رسيده در خارج سمرقند اقامت گزيد و در اين محل از طرف امير مسعود بيك پذيرائى شايان از او به عمل آمد و پس از چهل