عباس اقبال آشتيانى

154

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

فاتح هرات را هم بجاى بايجو مأمور ايران نمود و خود نيز بعزم دفع باتو عازم قلمرو او گرديد ولى همين‌كه به بيش‌باليغ رسيد اجل گريبان او را گرفت و پس از يك سال و كسرى قاآن در 9 ربيع الآخر 647 مرد ، مادر او توراكينا خاتون نيز چند ماه قبل از او وفات يافته بود . توراكينا خاتون پيرو آئين مسيح بود و از كودكى اتابكى يعنى مواظبت و تربيت پسر خود گيوك را بامير قداق عيسوى واگذاشته بود . گيوك بعد از رسيدن بمقام خانى چينقاى مشاور عيسوى پدر خود را نيز مقرّب كرد و مقام وزارت داد و اين دو نفر مزاج خان را به مساعدت با عيسويان برگرداندند و رعاياى عيسوى ممالك مثل ارامنه و گرجيها و سريانىها و روسها طرف ملاحظه و مورد توجه خان قرار گرفتند و اطباى ايشان در دربار نفوذ كلى يافتند و بعضى از آداب مسيحى در ميان مغول شايع شد و گيوك بر اثر همين‌گونه احساسات با ارامنه عقد اتحاد بست و گويا قصد او از اين اتحاد حملهء بممالك اسلامى شام و مصر بود چه او بواسطهء ضعف و علت مزاج و عادت بشرب شراب شخصا نمىتوانست درست به كارها رسيدگى كند و قداق و چينقاى چرخ امور را مىگرداندند و آتش دشمنى با مسلمين را دامن مىزدند . در قوريلتاى جلوس خود گيوك رسولان خليفهء عباسى را باحترام پذيرفت و بتوسط ايشان به خليفه پيغامهائى متضمن وعد و وعيد هردو داد ولى فرستادگان علاء الدّين صاحب الموت را بخفت بازگرداند و جواب علاء الدّين را به خشونت نوشت . سلطنت شعبهء دوم خاندان چنگيزى منگو قاآن ( 648 . 657 ) چون گيوك خان وفات يافت بار ديگر اضطراب در احوال مغول حاصل شد و بر سر انتخاب قاآن بين بزرگان ايشان اختلاف بروز كرد . زوجهء او اغفول غايمش « 1 » بنا بر رسم مغول بنيابت سلطنت قيام نمود تا قوريلتاى تشكيل شود و جانشين گيوك از طرف شاهزادگان و امراى تاتار معيّن گردد . ميل قلبى اغول‌غايمش اين بود كه شيرامون برادرزادهء گيوك كه او را اوگتاىقاآن پس از مرگ پدرش به وليعهدى اختيار كرده بود بمقام خانى منصوب شود ولى بيشتر

--> ( 1 ) - يا اقول قيمش .