پس از بررسى نظريات پژوهشگران ، آنچه را كه شخصا در اين‌باره تحقيق كرده است ، به اطلاع خوانندگان مىرساند . پروفسور مكرمين خليل ينيانچ ، در دايرةالمعارف اسلامى چاپ استانبول در تحقيق جامع و ارزندهء خود اصطلاح آق‌قويونلو را بواسطهء وجود شكل گوسفند در پرچمها و نقش گوسفند بر روى سنگ قبور تركمانان دانسته و احتمال مىدهد كه اين علامت دلالت به نوعى توتم داشته كه از زمانهاى قبل از اسلام در بين اين اقوام معمول و مرسوم بوده است . 1 پروفسور مينورسكى را عقيده بر اين است كه : وجه تسميه اين دو قبيله آق‌قويونلو و قراقويونلو بر حسب نژاد و رنگ احشام آنان بوده است . 2 محقق ترك ضياء گوگ‌آلپ در كتاب تورك‌توره‌سى به نظريات ادوارد شاوان استناد كرده و اظهار مىدارد : « تركان در ادوارى كه پيرو مذهب شمن بودند تشكيلات قومى خود را از روى نظام طبيعت تعيين مىكردند . بدين معنى ، همان‌طورىكه شمال و جنوب - شرق و غرب چهار منطقه عالم ، بهار - تابستان - پائيز - زمستان چهار موسم سال هستند . آق ، قرا ، گوى و قزل هم چهار رنگ انتخابى اقوام ترك براى تشكيلات قومى تعيين شده بودند كه گوگ خان ، قزل خان ، آق‌خان و قراخان از فرمانروايان چهارگانه حكايت مىكنند . تقسيمات اربعه اردو به قاراوول ، جغداوول ، صاغ‌قول و صول‌قول نيز بر اين اساس بوده است . » ضياءگوگ آلپ ، تحت عنوان « دين ايلخانيان » كلمات آق و قرا را مورد بحث قرار داده و چنين مىنگارد : « در تشكيلات دولتى تركان قديم ، اراضى ، اقوام ، ارواح و تمام مظاهر زندگى به دو قسمت متقابل ، متمايز مىشدند و حالت دوگانه و دوجانبى پيدا مىكردند . مانند : چپ و راست ، شرق و غرب ، شمال و جنوب ، بالاخره آق و قرا كه كلمات اخير حالت امور و كيفيت آنها را چه روحانى و چه شيطانى ، چه نحس و چه سعد از جانب فرمانروايان و روحانيون توجيه و تفسير مىكرد . » 3 اين محقق ، در مباحث مختلف خود در اين‌باره از نوشتهء جامع التواريخ ، تحت عنوان : « اسامى و القاب فرزندان شش پسر اوغوز كه نام سه را « بوزوق » خواندند و سه را « اوجوق » و تمغاها و اونقون جانوران و اندامهاى گوشت كه با ايشان مخصوص بوده به موجبى كه ايگيت ارقيل خواجه معين گردانيد . » 4 الهام مىگيرد كه در گفتار مزبور تقسيمات چهارگانه ، اجزاء شش و دوازده و بيست و چهار ادوار فلكى ، مورد توجه و