كه از خليفه فاطمى عطاهاى خوب ميگرفتند و از مسلمانى هدفى جز اين نداشتند و آنها كه بدين خود بودند بمعرض رعايت و حرمت بودند و بدوران عزيز منصبهاى مهم يافتند و بدوران مستنصر و خليفگان بعد بيشتر منصبها كه با دارائى دولت مربوط بود از ايشان بود ، به وزارت نيز رسيدند . . تركان نيز فراوان بودند كه احمد بن طولون نژاد ترك داشت و گروهى بسيار از ايشان را بمصر آورد و هم از قبايل افريقيه بسيار كس مقيم مصر بودند كه ايشانرا مغربيان مىگفتند و بيشتر سپاه از ايشان و خاصه قبيله كتامه بود كه دولت از ايشان نيرو ميگرفت . سودانيان نيز بودند كه از ايام كافور بسپاه راه يافته بودند و در ايام حاكم قوت يافتند و خليفه فاطمى از ايشان بر ضد تركان كمك گرفت كه قاهره را آتش زدند ، بدوران ظاهر كارشان قوت بيشتر يافت كه او زنى سودانى گرفته بود و بدوران پسرش مستنصر بر همه كارها تسلط يافتند . در اندلس نيز بجز مردم بومى عربان و بربران بودند كه از شرق و افريقيه رفته بودند كه اختلافها داشتند . بوميان بيشتر مسيحى بودند كه دين خويش را وانميگذاشتند و گروهى از ايشان را مسيحيان مستعرب گفتند كه بدين خويش بودند اما به زبان و رسوم عرب رغبت داشتند عربى آموختند و بدان سخن گفتند و كتاب نوشتند و خوى عربى يافتند ، مسيحيان رئيسى داشتند كه عنوان كنت داشت و بفرمان خليفه معين ميشد بدربار قرطبه نيز نماينده‌اى داشتند . يكى از خودشان خراجشان را ميگرفت و بدولت ميداد ، قاضى و محكمه از خود داشتند و رياست محكمه با كنت بود در انجام رسوم دين خود آزادى داشتند و بمقامات معتبر كشورى و لشكرى ميرسيدند . يهودان نيز در دولت عرب از ايام گت‌ها آسوده‌تر بودند . در دين خود آزاد بودند و بمقامات دولتى نيز توانستند رسيد . در اداره دولت و در تجارت و فرهنگ اندلس نفوذ بسيار يافتند . قرطبه مركز تعليم و تحقيق زبان عبرى و مسائل مربوط به آن شد . بسيارى يهودان نيز زبان عرب آموختند و آن را به آسانى ميخواندند و مينوشتند ، يهودان نيز چون مسيحيان