كرده و از مسموعات خويش و ديگر جهانگردان نكته‌ها آورده و كتاب او معتبرترين جغرافياى آن روزگار است . به نيمه دوم قرن چهارم هجرى ابن حوقل كتاب اصطخرى را كامل كرد و به همين نام آورد ، اين دو كتاب كه معتبرترين منابع جغرافياى قديم است از همه ولايت‌هاى اسلام وصف دقيق دارد و شهرهاى بزرگ و جاهاى مشهور را نام ميبرد . از جغرافيدانهاى معروف قرن چهارم شمس الدين مقدسى است كه بسال 378 بمرد ، او را مورخ نيز شناسند ، كتاب " احسن التقاسيم " او از لحاظ جغرافيا تاريخ گرانبهاست . ناصر خسرو در كتاب سفرنامه خويش آنچه را در ايران و عراق و حجاز و شام و فلسطين و مصر ديده بقلم آورده . وى كه دعوتگر اسمعيلى بود مصر را در ايام مستنصر فاطمى ديده و دو سال آنجا مقيم بوده و از ثروت و شكوه دربار فاطميان نكته‌ها دارد . معمارى در اين دوران آبادى بسيار شد . شهرها ساخته شد و قصرها و مسجدها بنياد شد و طبعا معمارى رونق گرفت . اصول معمارى ايران در معمارى اسلام اثر فراوان داشت خليفگان و وزيران و اميران و همه رجال آندولت كه ثروتى داشتند بروش شاهان و بزرگان قديم قصرهاى مجلل ساختند كه از برون و درون بنقش و نگارها مزين بود و تصوير هاى برجسته از گچ بر آن كشيده بودند و در و ديوار آن را بديباى منقش كه حاصل هنر ايران بود آراسته بودند . جعفر متوكل بنزديك سامره در جانب شمال جعفريه را پى افكند و آن را پايتخت كرد . و قصرى در آنجا بساخت بنام جعفرى و اميران و سرداران و بزرگان دولت را تشويق كرد كه به شهر تازه بناها كنند . طبرى گويد : " متوكل قصر " المختار " و " البديع " سامره را ويران كرد و چوب ساج آن را براى قصر تازه خود بجعفريه برد ، و هم او در پايتخت تازه قصر ديگر ساخت و نام آن را " لؤلؤه كرد كه بناى آن سخت مرتفع بود و بگفت تا از دجله تا شهر نهرى حفر كنند و