ادب از همه جا رو سوى آن داشتند و مسجدهاى پر رونقش فرنگانى را كه بطلب دانش بدانجا مى - شدند دلباخته مىكرد و گروهى بسيار دانشور و شاعر و اديب و فيلسوف و مترجم و فقيه داشت . كتابخانه قرطبه بسيار غنى بود و از هر علم و فن كتاب بسيار داشت . كتابهايى كه مستنصر ( 350 - 366 ) فراهم آورده بود بكثرت و نفاست از شمار و وصف بيرون بود . گويند به ايام وى 000 / 400 كتاب در كتابخانه قرطبه بود و چون خواستند آن را جابجا كنند شش ماه طول كشيد وى از همه جا كتاب ميخواست و از بذل مال درباره آن دريغ نداشت تا آنجا كه در خزانه‌هاى كتاب وى براى كتاب تازه جا نماند ، بكتاب دلبستگى داشت و آن را بر لذت پادشاهان ترجيح ميداد ، دانش وى فزون شد و نظرش دقيقه‌ياب ، در معرفت رجال و اخبار و انساب مهارتى كم نظير يافت ، گفتارش در مسائل علوم مورد اعتماد بود . در خزائن وى كمتر كتابى بود از هر فن كه نخوانده باشد و چيزى بر آن ننوشته باشد ، در حاشيه هر كتاب نسب و مولد و وفات مؤلف را با نكته‌هاى تازه مىنوشت كه جز او هيچكس نمىدانست كه كتاب فراوان خوانده بود . نظم و وسعت كتابخانه مستنصر را از اينجا توان دريافت كه گفته‌اند فهرست ديوانهاى شاعران كه در آن بود چهل و چهار جزوه بود و هر جزوه بيست ورق بود ، اگر ديوان شاعران چنين فراوان بوده شمار كتب علوم و فنون ديگر چه بوده است ؟ در آن ولايت كتاب داشتن خاص خليفه يا اميران نبود ، مردم ديگر نيز بتقليد ملوك كتابخانه‌اى فراهم ميكردند كه اين كار مايه مباهات و سرفرازى بود . به سبب رواجى كه بازار علم در همه قلمرو اسلام داشت دانش‌طلبان به جستجوى دانش و استاد در آفاق ميگشتند ، كتابهايى كه در آندوران از حاصل كار مسلمانان پديد آمده بىشمار است و در آنميانه بعضى را كتاب نه بلكه دائرة المعارف بايد نام داد . گويند ابو القاسم سليمان طبرانى كه بسال 260 بطبريه زاده بود سى و شش سال در ولايت‌ها گشت و از هزار استاد دانش اندوخت و نيز قاضى عبد الله محمد از قرطبه بطلب دانش