حسن ابراهيم حسن ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
471
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى )
بويهيان در رى و همدان و اصفهان ركن الدوله 330 - 366 شمهاى از آغاز كار بويهيان را از پيش بگفتيم ، ابو على حسن بن بويه نخست بنزد مرداويج ديلمى گروگان بود و با ضعف مرداويج كارش بالا گرفت و اصفهان و رى و همدان و همه عراق عجم را گرفت و بسال 334 كه مستكفى احمد بن بويه را به بغداد خواند به على نيز لقب ركن الدوله داد . بسال 327 ركن الدوله با وشمگير ديلمى كشاكش آغاز كرد كه وشمگير استيلاى بويهى نو رسيده را بر ولايت مرداويج نميتوانست ديد و سپاهى فرستاد او را از اصفهان بيرون راند . ركن الدوله بفارس رفت و بسال بعد آهنگ واسط كرد اما بريديان و خليفه و بجكم از آمدنش راضى نبودند و مقاومت كردند و ناچار به اهواز بازگشت و همان سال به اصفهان رفت و كسان وشمگير را از آنجا براند و بهمدستى عماد الدوله ، ابو على محتاج را كه از جانب سامانيان سالارى سپاه خراسان داشت بر ضد ماكان و وشمگير برانگيختند تا بكمك او قدرت پسران زيار را براندازند و همه ولايت را از ايشان بگيرند . بسال 329 ركن الدوله برى رفت و سپاه وشمگير را بشكست و بسيارى از آنها را بصف خويش برد و قدرت او و عماد الدوله بر رى و ديار جبل و فارس و اهواز و عراق بسط يافت و خراج موصل و ديار بكر و مضر را ايشان گرفتند ( 335 ) ركن الدوله از دشمنى وشمگير و توسعهطلبى سامانيان پيوسته بخطر بود اما خيلى زود مرگ ، خطر وشمگير را از او دور كرد . ركن الدوله عقل بويهيان بود و ميخواست همه افراد خاندان در قبال حوادث يكدل باشند و اختلاف در ميانه نباشد ، مناسبات وى با برادران بصفا بود و همه برادر بزرگتر را احترام ميداشتند ، بعلاوه او با همه جوانمردى ميكرد و حرمت پيمان ميداشت ، از پيش گفتيم كه وقتى عضد الدوله در قلمرو بختيار طمع بست ركن الدوله پسر را از اين كار بازداشت و تهديد كرد كه اگر