مقام دست يافته بودند ، در شهرهاى گوناگون و نواحى جنوبى منطقه تيان‌شان ( شرقى تركستان ) كم و بيش با اقتدار حكم مىراندند و در پشت سر ردى از خود در هيچ تاريخى باقى نگذاشته‌اند مگر در تاريخ يكى از افراد طايفه خود - ميرزا حيدر ، آنها با نام خان چغتاى زمان عمل مىكردند و اگرچه اسما مقام موروثى داشتند ، اما در عمل حفظ مقام مذكور عمدتا بستگى به رضايت افرادى از قبيله داشت كه اداره امور به عهده آنها بود ؛ در عين حال احتمالا وجهه هر اميرى بيشتر از ميزان قدرت او ، از برقرارى امنيت در بخش كوچك تحت رياستش ناشى مىشد تا از حق وراثت . همچنين برخى از آنها در همان روزهاى نخست ، قدرت قابلى داشته و به نسبت انحطاط قدرت خانان چغتايى ، ايشان اقتدار بيشترى مىيافته‌اند . جنگ در ميان آنان امرى عادى بود و بدون ترديد مردم از بىنظمى ناشى از آن رنج مىبردند . بنابراين كاملا طبيعى است كه ايسان بوغا از نسل مغول ، هنگامى كه به اجبار از ماوراء النهر بيرون رانده مىشود ، مىتواند با پاى خود به سوى مغولستان و ولايت همجوار كوهستانى آن در جنوب برگردد . درست در اين نقطه تواريخ ايام ناهماهنگ هستند . چنان كه در بالا گفته شد ، هويت ايسان بوغا تا حدودى مبهم است . وى يكى از پسران دواخان شناخت شده و عقيده بر اين است كه برادرانى نيز داشته است . ابو الغازى مورخ پادشاه خوارزم در قرن هفدهم از او به عنوان « ايل خواجه ، معروف به ايساى بوغا » ياد مىكند . از سوى ديگر خواند امير مىگويد كه ايسان بوغا تا زمان مرگ خود بر شاخه غربى چغتاى حكومت كرد ، و اظهار مىدارد كه ايميل خواجه نامى ( ظاهرا يكى ديگر از پسران دواخان ) سلطنت خود را در مغولستان برقرار ساخت « 1 » . ممكن است كه ايميل ، يا ايل ، نام يك شخص و يا نام ايسان بوغا بوده باشد . « 2 » اما با وجود اين ، اگر برداشت از نوشته ابو الغازى درست باشد احتمالا

--> ( 1 ) . ر . ك : ابو الغازى ، تاريخ مغولان ) slognom sed . tsih ( ، ترجمه دسمايسونز ، صص 165 - 164 و حبيب السير خواندمير ، ترجمه دفرمرى ) yremerfed ( در مجله آسيايى ، سرى چهارم ، ج 19 ، ص 270 و 280 . ( 2 ) . ارسكين ( تاريخ ، 1 ، ص 37 ) مىنويسد كه او در تاريخ رشيدى ، آيس يا ايسان بوغا ناميده شده ؛ در شجرة [ الاتراك ] ، ص 378 ، و از سوى پرايس ( و . tsih . dmahum ، ج 3 ، ص 7 ) به پيروى از خلاصة الاكبر ، ايل يا