بار غالب و مغلوب مىشدند تا سرانجام خاقان اولجايتو ، چاپار را قلع و قمع كرد و او را به اطاعت از دواخان وادار ساخت . مرگ دوا در 1306 فرا رسيد و پسرش گيوك جانشين او شد اما بيشتر از دو سال زنده نماند و نوبت به يكى از اخلاف چغتاى به نام تاليكو رسيد . گفته شده كه اين شاهزاده ، اسلام را پذيرفته بود و به همين جهت امرايش وى را به قتل آوردند و يكى از پسران دوا را به نام كبك به جاى او نشاندند . كبك در 1309 به اين مقام منصوب شد و بلافاصله مورد هجوم چاپار و تعدادى از اعضاى خاندان اكتاى قرار گرفت . متحدين در چندين نبرد شكست يافتند و سرانجام براى پناهندگان به قلمرو خاقان ( در آن هنگام ، كولوك « 1 » برادرزاده اولجايتو ) گريختند ، در حالى كه ممالك آنها به خاندان چغتاى اختصاص يافت ، طوايفى كه در آنها ساكن بودند بخشى به عنوان رعاياى خاندان چغتاى و بخشى به عنوان رعاياى قپچاق‌ها باقى ماندند . به گفته آقاى اليور « خاندان اكتاى به چاپار پايان مىيابد ، هرچند كه براى مدت كوتاهى افرادى مانند على و دانشمنجه خودنمايى كردند ، اما تيمور ( تمرلان ) پس از استيصال خاندان چغتاى ، خانانى از دودمان اكتاى را به عنوان عوامل پوشالى خود برگزيد . » « 2 » كبك در همان سال انتصاب خود ، راه را براى برادر بزرگترش باز كرد كه به نام ايسان بوغا بر تخت چغتاى جلوس نمود ، هرچند كه هويت تاريخى او ( حداقل در رابطه با اين نام ) تا حدودى مبهم است . وى خاقان را به جنگ تحريك كرد و تقريبا در نخستين وهله از حكومت خود شكست يافت ؛ پس از آن به خراسان تاخت و همان نتيجه عايد او گشت و سرانجام از مقابل لشكرهاى به هم پيوسته يكى از برادرانش و ايلخان هفتم « 3 » ، يا پادشاه ايران ، به ناچار از مملكت خود گريخت . اين

--> ( 1 ) . هاىشان ، يا ووتسونگ ) gnust uw ro , nahs iah ( سالنامه‌هاى چينى . ( 2 ) . اليور ، ص 105 . ( 3 ) . ظاهرا سلطان ابو سعيد بهادر آخرين ايلخان بزرگ ( 716 - 736 ) ؛ اما وى نهمين ايلخان است نه هفتمين ، ايلخان هفتم غازان‌خان است ( 694 - 703 ) ، بدين ترتيب : هولاگو ؛ اباقا خان ؛ سلطان احمد تگودار ، ارغون خان ، گيخاتو ، بايدو ، غازان‌خان ، اولجايتو ، ابو سعيد بهادرخان ( اقبال آشتيانى ؛ عباس ، تاريخ مفصل ايران ، ضميمه دوره تاريخ ايران ، به كوشش محمد دبير سياقى ، انتشارات كتابخانه خيام ، بدون نوبت چاپ ، ص 551 ) . ( م )