ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 93
تاريخ رشيدى ( فارسي )
راند ، اما آلغو حامى خود را بفريفت و ارتق بوقا پس از ترك قراقروم به قصد رقيب خود قوبلاى ، ابتدا به آلمالغ لشكر كشيد ، از اين رو آلغو براى نجات خود نخست به كاشغر و سپس به ختن و سرانجام به سمرقند گريخت . ارتقبوقا زمستان 1263 را به تخريب بلاد و قتل بسيارى از پيروان آلغو گذراند . وى با اين زيادهروىها تا اندازه زيادى سپاه و منابع خود را تضعيف نمود تا آنجا كه اجبارا به قوبلاى تسليم شده و با آلغو صلح كرد ، مشروط بر اين كه قسمتى از بخش شرقى خانات چغتاى از آن او باشد . اين تحولات نه تنها موجبات آشتى ميان آلغو و اورغنه را فراهم آورد بلكه منجر به ازدواج آن دو شد . به هر حال آلغو و اورغنه به فاصله چند ماه از يكديگر فوت شدند و ارتق بوقا بر در خيمه قوبلاى سجده كرده با او از در اطاعت درآمد . قوبلاى ، خان بزرگ منطقهاى شد كه از پكن تا ماوراء النهر امتداد داشت و لقب خاقان را نيز به دست آورد . وى « قاآن بزرگ » ماركوپولو بود . اما رقيب ديگرى در شخص قايدو ، نوه اكتاى شروع به تظاهر كرد . اين شاهزاده در غرب قپچاق مشغول توطئهچينى بود و در ادعايش بر ايالت تركستان - شمال غرب قلمرو خاندان چغتاى - و همچنين احتمالا بر ناحيهاى كه بعدا مغولستان شناخته شد ، از مساعدت عمومى خود با تو برخوردار بود ، مغولستان متصل به شرق تركستان بود و چنان كه قبلا مذكور شده ، سرزمين زنگار را در بر مىگرفت . قوبلاى هنگام مرگ آلغو ، مبارك شاه پسر او و اورغنه را به جانشينى چغتاى منصوب ساخته بود اما گفته شده كه بلافاصفه پس از آن ، براق ( يا براق ) يكى ديگر از نوادگان چغتاى را به نيابت سلطنت مبارك شاه تعيين كرد تا از او در مقابل قايدو حمايت كند . اما براق به جاى كمك به خان جوان او را از تخت سلطنت برداشته با قايدو و روابط حسنه برقرار ساخت و براى مدتى با او مشتركا بر ماوراء النهر حكومت كرد . اما طولى نكشيد كه حسادتها در ميان آن دو متحد خود را نشان داد ، و نتيجه منازعات صرفا به يك قوريلتاى ، يا گردهمايى روساى قبايل در 1269 در تركستان منجر شد كه در برخى موارد موافقتهايى بدست آمد ، مهمترين آن عبارت بود از « به رسميت شناختن ضمنى قايدو به عنوان خاقان قانونى