پىنوشتها ( 1 ) . 900 ( م ) . ( 2 ) . 905 ( م ) . ( 3 ) . شه شرق - 905 ، نور چشم شاه - 905 ( م ) . ( 4 ) . ذكر اين قراختاى شگفت است و با توجه به موقعيت جغرافيايى آن‌كه از منابع ديگر به دست آورده‌ايم ، تقريبا در آغاز سده سيزدهم كه اين سلسله در اوج قدرت قرار داشته ، قراختاى مركز مملكتى به همين نام بوده است . شايد منظور ميرزا حيدر از شرح اين عبارت ، آن است كه مغولستان در زمينى واقع شده كه قبل از روزگار چنگيز ، در تصرف مملكت قراختايى بوده و در زمان چنگيز بخش‌هاى كوچك آن به كلى از ميان رفته است . به عبارت ديگر ، وى ظاهرا براى اطلاق يك نام واحد براى اين ناحيه ، بسيار مناسب ديده كه به روزگار گذشته برگردد تا اينكه حدود جغرافيايى يا مرزهاى آن را بر حسب بخش‌هايى با حدود متغير بعد از دوران فتوحات چنگيز شرح دهد . اما دليلى وجود ندارد كه تصور شود منظور او اين بوده كه مغولستان در اين دوره با نام قراختايى شناخته مىشده يا سرزمينى بوده كه قومى به همين نام ساكن آن بوده‌اند . قراختايى به عنوان يك ملت بايستى حدود دو قرن قبل از ميرزا حيدر ، موجود بوده باشند ، در حقيقت در بخش‌هاى غربى آسياى مركزى ، ايشان هرگز يك ملت محسوب نمىشده‌اند ، بلكه صرفا به عنوان يك سلسله حاكم ، متكى به نيرويى جنگنده كه متشكل از همان قوم و اقوام ديگر بوده ، در انقياد برخى از ملل ضعيف موفق گرديده و براى مدتى بر آنان حكومت كرده‌اند تا اينكه بعضى از قدرت‌هاى برتر به پا خاسته و آنان را نابود گردانيده‌اند . از اين رهگذر ايشان شبيه بيشتر سلسله‌هاى آسيايى هستند كه در تاريخ ظاهر شده ، و حتى دوران قدرت اينان ، شايد از اكثر آن سلسله‌ها كمتر بوده است زيرا قدرت آنان كمتر از يك سده دوام آورده است . قراختايى ( قراكيتان ) ظاهرا از نظر نژادى ، منچو بوده‌اند ، با وجود اين چون سرزمين اصلى آنها در جنوب منچورى - ليائو - تونگ فعلى - در مرز جنوب شرقى مغولستان واقع بود ، احتمالا با قبايل منقول به نحو چشمگيرى آميخته بودند . چينىها آنها را به نام كيتان يا ليائو مىشناختند . قراختايىها در سده دهم بخش كوچكى از شمال چين را كه در آن ايام ملل غربى آن را به نام ختاى يا كاثانى مىشناختند ، تصرف نموده و از سوى چينىها به « ليائو » موسوم گشتند . پادشاهان آنها به عنوان يك سلسله چينى ، حدود دو قرن حكومت كردند ، و درست قبل از سرنگونى آنان در اوايل سده دوازدهم بود كه براى نخستين بار در آسياى مركزى به