گفتار در تمهيد احوال ميرزا ابابكر ، مجمل « 1 » اساليب مذمومه و روابط ميشومه او « 2 » مشروط در « مختصر » آن است كه آنچه از مردم استماع افتاده و به تواتر ثابت شده است ، هرچند كه به شرح در خاطر بود ، اينجا واقع به تسامعى را بر سبيل اجمال ايراد كرده شود ، چه خود آن را به رأى العين مشاهده نكردم ، در شرح آن احتمال تجاوزى بود ، از اين جهت از آن اجتناب را لازم داشتم و آنچه خود مشاهده كرده‌ام در ميان آن وقايع بوده آن را به شرحى كه مشاهده شده تحرير نمودم . از جمله غرايب احوال و كروبت افعال و شآمت اعمال ميرزا ابابكر ، منقسم به سه قسم ساختم . يكى آنكه از مردم استماع دارم و متواتر ثابت شده است ، آن بر سبيل اجمال مسطور مىگردد ؛ و ديگر آنكه خود مشاهده كردم اما عقل از قبول وى امتناع مىنمايد ، از آن مطلق مثبت نمىگردد « 3 » و آنچه در اين « مختصر » از وى تسويد مىبايد مختصرى از مطولى و مجملى از مفصلى و از هزار يكى و از بسيار اندكى است - عياذا باللّه - كه مطالعان اين مسودات كه افعال او سوده نكرده باشند ، مقرر را به تجاوز جدى نسبت دهند ، يا به شماتتى كه از دنائات و خساست ( 169 پ ) مستنتج باشد موسوم گرداند ، چه اگر تجاوز حدى را مجوز دانستمى در قبايح امور او ، هيچ شروع نرفتى ، زيرا كه مشار اليه عم بنده است . اگر تقرير احوال او فى الجمله بيانى نرود ، وقايعى كه حكايات او موقوف عليه باشد سخن مبهم و مستتر ماند و به آن نيز تهاون تجاوز حدس از راستى و تكاسلى از كم و كاستى صورت اصدار يابد و احتراز از تزايد و اجتناب از تهاون فرض راستى بود و راستى را فرض . مدت سلطنت ميرزا ابابكر به استقلال ، از چهل سال متجاوز بود . در اواخر حال شرهء ظلم بر طبيعت او چنان غالب شده بود كه هر كس كه در اساليب و روابط او گناه‌كار شدى ، اگر چه به طريق شرع و معامله بر وى هيچ خطايى لاحق نگشتى ، كدورت باطن او به كشتن يكباره او مصفا نگشتى و آتش غضب او به آن تعداد انطفا « 4 » نپذيرفتى و آن گناه‌كار بىگناه ، هزار باره

--> ( 1 ) . نگ : - گفتار . . . مجمل . ( 2 ) . نگ : ميرزا ابابكر . ( 3 ) . نگ : + سوم . ( 4 ) . نب : انتفى .