ميرزا محمد حيدر دوغلات
111
تاريخ رشيدى ( فارسي )
ننويسيد بلكه كتابت دوستانه 297 مرعى داريد و همچنين من بعد فرزند به فرزند مىبايد كه اين امر مرعى باشد . از اين مقولات قراردادها كردند و يونس خان همه را قبول كرد نمود و بر اين عهد او شرطها « 1 » را به سوگندان مغلظ مؤكد كردند و خان را رخصت داد . مغولى كه در آن حدود بود به خان همراه كرده روان كرد . « 2 » ذكر احوال يونس خان بر سبيل تفصيل اگر چه مجمل ابتداى احوال يونس خان سابقا تسويد يافته است ، اما مفصلّش اين است كه يونس خان پسر ويس خان ابن شير على اوغلان ابن محمد خان ابن خضر خواجه خان ابن توغلقتمور خان است . تاريخ ولادت او اگر چه استماع نيفتاده است اما از تاريخ وفات و ايام حيات او مستفاد مىشود كه ولادت او در سنه تسع « 3 » و عشر و ثمانمايه « 4 » 298 بوده باشد ؛ و اللّه اعلم . چون پدرش ويس خان كشته شد ، وى به خانى نشست . ميان او و برادرش ايسان « 5 » بوغا خان و امرا مخالفت شد . اراذل « 6 » قوم سران ايشان ، ايرازان و ميراك تركمان ، خان را به « 7 » جمعى از اوباش « 8 » مغول گرفته به سمرقند پيش ميرزا الوغ بيگ بردند . خان در آن زمان سيزده ساله بود . اين ويرانى در مغول تاريخى شد ، 299 الى يومنا از آن سخن « 9 » مىگويند ، تاريخ هجرى در هشتصد و سى و ( 52 پ ) دو بود . ميرزا الوغ بيگ خان را پيش پدر به آن نوع كه مذكور شده است ، ارسال نمود . ميرزا شاهرخ ، خان را ترحيب تمام نمود و به مولانا شرف الدين على يزدى سپرد و مولانا شرف الدين على يزدى دانشمند متبحر بود و در آن زمان در سمرقند و خراسان و عراق ، دانشمندى به فضيلت مولانا نبود . معما در قديم نوعى ديگر بود . اين طرز معما كه حاليا
--> ( 1 ) . نت : اين قول عهدها و شرطها . ( 2 ) . نگ : + فصل چهل و يكم . ( 3 ) . نت : - تسع . ( 4 ) . نگ : + هجرى [ 1416 ] . ( 5 ) . نت : ايسا . ( 6 ) . نگ : - اراذل . ( 7 ) . نت : - به . ( 8 ) . نگ : - اوباش . ( 9 ) . نت : - سخن .