ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 204
تاريخ رشيدى ( فارسي )
اين مدت ديدار كوتاهى از ختن به عمل آورد . پس از آن با تأخير زيادى از طريق آقسو ، چاليش ( قره شهر فعلى ) تورفان و كامول به سوى شرق به سوچو در غرب مرز چين رهسپار شد ، كه در آپريل 1607 در آنجا درگذشت . به گفته وى ، ياركند پايتخت مملكت كاشغر بوده و « پادشاه » با نام محمدخان در آنجا اقامت داشته است . ابدا گفته نشده كه قدرت اين خان تا كجا امتداد داشته ، اما جواز عبورى كه وى براى هيئت گوئز تهيه كرده نشان مىدهد . كه در هر حال قدرت او تا كاشغر رعايت مىشده است . گوئز خصوصا از آقسو به عنوان « شهرى از مملكت كسكر » ( كاشغر ) ياد كرده و رئيس آن را برادرزاده پادشاه توصيف نموده كه فقط دوازده سال داشته است ؛ اما نام او را ذكر نكرده . بر خطه « سياليس » ( چاليش ) يكى از پسران نامشروع پادشاه كاشغر حكومت داشته ، اما جهانگرد در اينجا نيز نامى ارائه نكرده و مشخص نساخته كه آيا آن خطه مستقل از محمدخان بوده يا نه ، همچنين وى در ذكر ختن فقط به « شاهزاده كوتن » اكتفا كرده و در خصوص نام يا اطلاعات ديگرى از او ، چيزى بيان نمىكند . بدين ترتيب تنها كسى كه مىتوان هويت او را از روايت گوئز تشخيص داد ، محمدخان است كه ظاهرا همان « محمد سلطان » فهرست احمد رازى و ششمين پسر رشيد سلطان بوده است . در هر صورت تا آنجا كه به تواريخ مربوط است امكان اين امر بعيد نيست ، اگرچه احمد رازى مىگويد كه عبد الكريم ( دومين پسر رشيد ) در سال 1593 ، خان حاكم و محمد سلطان فقط حاكم كاشغر - از قرار معلوم يعنى شهر و ناحيهاى به نام كاشغر و نه كل خانات - بوده است . به هر حال ده سال بين نوشته احمد رازى و تاريخ ديدار گوئز از آن سرزمين فاصله وجود داشته است . از اين رو ، به احتمال قريب به يقين محمد سلطان در خلال اين مدت جانشين برادر بزرگتر خود شده و در اين صورت بر طبق رسم متداول ، او مىتوانسته لقب خان را بر نام خود بيفزايد . تنها نام ديگرى كه در تاريخ تركستان شرقى به عنوان فرمانرواى كاشغر وجود دارد ، اسماعيل خان است كه ظاهرا آخرين فرد از تمام مغولانى است كه با آن موقعيت مرتبط بودهاند ، در حقيقت وى به معنى دقيق كلمه ، خان يا « فرمانروا » بوده است . از