ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 205
تاريخ رشيدى ( فارسي )
يادداشتهاى جسته گريخته آقاى شاو در يادداشت شماره 2 ، صفحه 21 مذكور در فوق ، چنين برمىآيد كه وى نواده رشيد سلطان بوده ، نام او در اين مقام ، در شجرهنامه پايانبخش دوم اين مقدمه نشان داده شده است . وى بايستى در ربع سوم سده هفدهم كه اداره واقعى و عملى امور مملكت در دست خواجگان بوده ، زندگى كرده باشد ؛ در عين حال اندكى قبل از آن تاريخ از محمدخان نامى به عنوان حاكم ياركند ، عبد اللّه در ختن ، خدابنده در آقسو ، و عبد الرشيد نامى در نواحى كوچروتورفان سراغ داريم . « 1 » اما درباره اصل و نسب اينان چيزى گفته نشده است . احتمال دارد كه همه آنان نوادگان يا نبيرگان رشيد سلطان بوده باشند ، اما در اين باره با اطمينان زياد نمىتوان سخن گفت . درباره خانات شرقى ، يا اويغورستان ، چيزى از تأليفات مسلمانان راجع به دوران بعد از تاريخ رشيدى در دسترس من نيست تا از آن خوشه برچينم . اما در خصوص جانشينى خانان جزئيات مختصرى را مىتوان در استخراجات دكتر برتشنيدر از تاريخ مينگهاى چين به دست آورد . در آنجا درباره مرگ منصور خان گفته شده كه وى در 1545 پسر ارشدش شا ( شاه خان ) را به عنوان جانشين خود تعيين كرد ؛ اما ، مه - هى - مه ( محمد ) برادر شاه ، مدعى پادشاهى شد ، و اگر چه در كسب آن موفقيتى حاصل نكرد اما بخشى از هامى - ايالتى كه ضميمه قلمرو برادرش بود - را تصرف نمود . « 2 » پس از آن با « وا - لا » ها ( اويراتها يا قلماقها ) متحد شد و با مساعدت آنان بر شاه خان تاخت . تاريخ اين حادثه اخير ذكر نگرديده و نتيجه حمله نيز مشخص نشده ؛ از اين رو ، روشن نيست كه آيا وى تخت پادشاهى را به زور تصاحب كرده يا به وسايلى ديگر . تنها چيزى كه ارائه شده اين است كه شاه خان در 1570 در گذشته و مه - هى - مه در حالى كه سه برادر ديگر عليه او شوريده بودند » بر تخت تولوفان » ( تورفان ) تكيه زده است . يكى
--> ( 1 ) . ر . ك : بللو ، troper dnakray ( گزارشى از ياركند ) ، ص 175 ، و ولى خانف در aisa . c ni snaissur ( روسها در آسياى مركزى ) ، ص 169 . ( 2 ) . هامى تا سال 1696 وابسته به تورفان بود ، به نوشته سالنامههاى چينى سلسله فعلى [ منچو ( م ) ] ، در اين زمان رئيس آن ولايت ، بيگ عبد اللّه نام داشت كه سلطه امپراتور كانگ - هى را به رسميت شناخه بود ، ) 182 . p , . ii , sehcraeser . dem ) .