زمان چنگيزخان در آنجا نمودار شدند . تغوزاويغور در شرق سلسله تيان‌شان ساكن شد و به تدريج مملكت جديدى ساخت كه تمام قسمت شرقى آن سلسله را دربر گرفت . در اينجا ظاهرا يكى از دولت‌هاى آنان در جنوب كوهستان و بعدا ديگرى در شمال تأسيس شد . اولى شهر جديد قره‌خوجه ( در دوره‌هاى مختلف سى - چائو ، هو - چائو ، و كائو - چانگ ناميده شده ) را مركز عمده خود قرار داد ، و در همان دوره حداقل شامل ناحيه جديد كوچر بود كه بعدها كوئيتز ناميده شد ؛ در حالى كه پايتخت دومى بش باليق ( پنج شهر ) بود كه در نزديكى و يا در جاى ارومچى حاليه قرار داشت . اگر چه از دوران شكوه و عظمت اين ممالك اخير اويغور مدت زيادى نگذشته مع الوصف اطلاعات ما درباره آنها بسيار اندك است . هرگونه اطلاعى كه درباره آنها به دست آمده عمدتا از سالنامه چينى جمع‌آورى شده اما اينها نيز ظاهرا نه به طور كامل تأليف يافته و نه تمام ملت را دربر مىگيرد كه براى مدتى طولانى بايستى يكى از ملل متنفذ و پرجمعيت بوده باشند . علاوه بر اين اويغورها ، كه هميشه به اسم مذكور ناميده شده و در شرق تيان‌شان مىزيسته‌اند ، بخش سومى از اين قوم نيز در غرب دور سكونت داشته‌اند . آنها گاهى « قارلوغى » ناميده شده‌اند و مركز قدرتشان اصلا در ايلىباليق و در رأس آب‌هاى چو قرار داشته . در ظلال قرن‌هاى يازدهم و دوزادهم ، آنها ظاهرا بر غرب تركستان و شايد هم بر تمام آلتى شهر حكومت مىكرده‌اند ، كاشغر نيز يكى از شهرهاى اصلى آنان بوده كه بعدها اردو كند ناميده شد . فرمانروايان ايشان به « ايلك خانان » ياقره خانان معروف بودند كه تاريخ آنها كم و بيش ، پس از گرايش يكى از افراد آن سلسله - ساتوق قره‌خان - به آيين اسلام در نيمه نخست قرن نهم ، در ميان آثار مؤلفان عرب و ايرانى شناخته شده است . اگر چه مؤلفان مسلمان در يك دوره بسيار طولانى از نام اويغور استفاده نكرده‌اند ، اما از آنجا كه دولت و سلسله ايلك خانان در واقع اويغور بوده‌اند ، ظاهر مدارك كافى براى اثبات قضيه وجود دارد . به نظر مىرسد ايشان قبل از آن‌كه در قرن سيزدهم تحت عنوان اويغور در سالنامه‌هاى غربى نمودار شوند ، به نام تا - قاز - قاز « 1 » مشهور بوده‌اند . اما

--> ( 1 ) . بدون ترديد اين كلمه ) zag - zag - at ( تحريفى عربى از يك اصطلاح تركى است ، يا از قرائت غلط مستنسخ