داشته‌اند كه تحت فرمان حكومتى كه براى جلوگيرى از دشمنان خارجى قدرت كافى داشته باشد در صلح و آرامش زندگى كنند ؛ به همين جهت هنگامى كه ميرزا حيدر مىگويد كه آلتى شهر « از آسيب مردم و سم مراكب بيگانه بر كرانه است و اهل قناعت را [ و ] خداوند سامانرا گوشهء مأمنى است » « 1 » ، شايد تصويرى از آن سرزمين ترسيم مىكند كه نه تنها براى دوران خود او صادق است ، بلكه براى چندين قرن قبل از آن و بعد از آن هم مصداق دارد . در ايام تسلط امراى دوغلات و خانان مغول مىشنويم كه لشكرهايى براى تسخير بدخشان ، لاداخ و ديگر حكومت‌هاى ضعيف فرستاده مىشود ، اما اين زمانى است كه نواحى مذكور ظاهرا تحت سلطه فرمانروايان بيگانه و سربازان خارجى آنها قرار داشته و نه در اختيار مردم آن سرزمين ؛ در حقيقت ما خيلى بيشتر از حد معمول به گزارش‌هايى برمىخوريم كه نشان مىدهد خود آنان در زيردست دشمنان متعددى مانند اعراب ، مغولان ، قره‌ختايى و حتى قلماق‌ها به سر مىبرده‌اند . احتمال دارد كه بوميان آلتى شهر در تهاجمات مغولها به داخل تركستان غربى و ماوراء النهر ، در جنگهاى آنان با تيمور و الغ بيگ و منازعات طولانيشان با اوزبكان ، سهم اندكى ايفا كرده باشند ، زيرا هرگز از آنان در زمرهء جنگجويان ذكرى به ميان نيامده است . خلاصه ( و تا به امروز ) آنها داراى تمام صفات يك سرزمين پست و مردمى غير جنگجو بوده‌اند ، ثروت ايشان حرص و طمع همسايگان مجاور را برانگيخته ، اما طبيعت و سنن مملكت آنان مانع از آن بوده كه خود به صورت مهاجمى درآيند . جالب خواهد بود كه بدانيم سپاهيانى كه در دوران ابا بكر و سلطان سعيد ، به بدخشان ، چيترال و غيره ، لاداخ ، تبت و كشمير حمله كردند چه كسانى بودند . به احتمال قوى تعداد آنها بسيار اندك - در مواردى مىتوان تعداد آنها را بجاى هزاران ، صدها نفر به حساب آورد - و احتمالا مزدورانى بوده‌اند كه از ممالكى غير از آلتى شهر آمده بودند . ميرزا حيدر به هيچوجه قوميت كسانى را كه در اين نيروها داراى درجه و رتبهء برجسته‌اى

--> ( 1 ) . تاريخ رشيدى ، نسخه خطى موزه بريتانيا ، برگ 200 ر .