ميرزا محمد حيدر دوغلات

794

تاريخ رشيدى ( فارسي )

روز ( م ) ] طول كشيده . اين آخرى از گوگه ( شايد روستاى اصلى ناحيه گوگه منظور نظر بوده ) دو روزه راه كوتاه‌تر بوده و از ماريول يا له بيست روزه راه داشته است . فاصله له به لهاسا همچنانكه ميرزا حيدر برآورد نموده دقيقا شصت منزل معمولى بوده و حدود نيمى از اين راه - يا چنان كه وى مىگويد ، يك ماهه راه - از درياچه‌هاى بزرگ مانساروار ) raworasnam ( ( تسولانك و تسومافام ) مىگذشته است . بنابراين با در نظر گرفتن اين نكته كه درياچهء ديگرى كه وى محيط آن را 40 فرسخ ( 160 مايل ) تخمين زده در اين محل موجود نيست ، مىتوان ، هر نقطه‌اى از نيمه راه له و لهسا را مد نظر قرار داد . سوروى پانديت ) tidnup yevrus ( در سفرنامه‌اى كه در 1866 تأليف كرده ، در نزديك كرانه شمالى درياچه لنك از چاپارخانه‌اى موسوم به بارخا نام برده كه منزل بيستم از لهاساست . اگر ميانگين طول هر منزلى را 2 / 1 35 مايل به حساب آوريم ، مجموع آن به 710 مايل خواهد رسيد . فاصله منازلى كه در فهرست پانديت مذكور گرديده ، هر يك چيزى كمتر از 14 مايل است ، اما اين منازل ، مورد استفاده بازرگانان و مخصوص حيوانات باركش است . اگر فاصله هر منزلى را براى مسافرين كه همراه كاروان حركت نمىكنند ، ميانگينى در حدود 2 / 1 23 مايل محاسبه كنيم ، فاصله تخمينى براى يك مسافرت سى روزه همان 710 مايل و يا در همين حدود خواهد بود . ميرزا حيدر همه جا علنا از منزل عادى براى مسافران سواره سخن مىگويد ، اما احتمال دارد كه معلوماتش را در رابطه با فاصله ميان اسكبرق و لهاسا ، از چاپارخانه‌ها يا از هر نوع منزل عادى ، يا جاده ، منزل كسب كرده باشد . با در نظر گرفتن مورد اول ، اسكبرق را بايد در حدود 284 مايلى لهاسا و در مورد دوم فقط در 102 مايلى آن جستجو كرد . در فهرست پانديت ، نام هجدهمين چاپارخانه از لهاسا ، جنگ لچه ) ehcal gnoj ( و نام هجدهمين منزل براى مسافران ، گوبزى ) izbog ( آمده در حالى كه منزل هجدهم در حدود 2 / 1 23 مايلى مىتواند ، پنه جنگ ) gnoj - anep ( باشد . هيچيك از اين نام‌ها شباهتى به اسكبرق و استكبرق ندارند . اما اين دليل كه ميرزا حيدر تصور مىكرده به هدف خود زياد نزديك نيست ، مىرساند كه اسكبرق بايد در فاصله‌اى بسيار بيشتر از هجده منزل يا در واقع هجده چاپارخانه از لهاسا قرار داشته باشد . تنها نقطهء مورد اعتماد در مسير لاداخ ، درياچه بزرگى است ، حتى نام « دژ » يا قلعه‌اى را كه در نزديكى آن ( ولو هم نام لنك ) واقع شده باشد نمىتوان دقيقا محل يا بى كرد . پانديت از محلى كه خود آن را لانگ گنگ ) gnog - gnol ( مىنامد در نزديكى ساحل شمالى درياچه لنك مىگويد و اين اسم شباهت مختصرى با لوك ليوك پيدا مىكند ، اما براى تعيين هويت بسيار مخاطره‌انگيز است . به هر حال ميرزا حيدر مىگويد كه از اين « دژ » تنها دو روزه راه به سوى ولايت هم ( ياهرى ) حركت كرده و از آنجا براى رسيدن به بنگال ، به يك راه‌پيمايى بيست و چهار روزه نياز بوده است . وى همچنين مىگويد كه پس از حركت در فاصله‌اى نامعين به سوى لهاسا و پس از ورود به اسكبرق نيز تا بنگال بيست و چهار روزه راه بوده است . در صورتى كه اين محاسبه از هر دو محل به عمل آمده باشد احتمال آن مىرود كه دو محل مذكور فاصله زيادى از همديگر نداشته‌اند . به علاوه فاجعه از دست رفتن اسب‌ها در دژى واقع در نزديكى درياچه بزرگ رخ داده و ميرزا حيدر تنها با نود سوار به راه افتاده در حالى كه چهار برابر آن تعداد ، پياده حركت مىكرده‌اند ، بنابراين وى با آن شرايط قشون خود و در زمانى كه زمستان آغاز مىشده ( زيرا اواخر ماه اكتبر بوده ) مشكل توانسته فاصله زيادى را به طرف جلو بپيمايد . تواريخ ذكر شده در روايت نيز بسيار ناقص‌تر از آن است كه بتوان بر اساس آن ، فواصل يا منازل را تخمين زد . ما بيش از اين چيزى نمىيابيم كه لشكر او در 14 ژوئيه 1533 يا در همان حدود ، له را ترك كرده و در 22 اكتبر به اسكبرق رسيده ، از اينجا در 28 اكتبر به راه افتاده و در 10 ژانويه 1534 به تام ليق در سرحد گوگه رسيده است . اين تام‌ليق از محل اصلى در گوگه ( شايد تسه پرنگ يا دنكر ) raknad ro gnarpast ( دو