محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
44
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )
ميلادى تا قرن پانزدهم روشن مىسازد . اين اسناد عبارت است از چند مورد عقد معاملات چون خريد و فروخت و وديعه و غير آن كه ميان باشندگان با يكديگر يا باشندگان و مسيحيان بسته شده است . در آن ميان اسنادى است به تاريخ سال 1482 و 1496 ميلادى . از مطالعه آنها برمىآيد كه باشندگان در مملكت آراگون تا اين سالها يعنى حتى بعد از سقوط غرناطه به دست اسپانيائيها همچنان دين اسلامى خود را حفظ كردهاند . و هنوز مساجدى در برخى نواحى سرقسطه بوده است . از جمله اين اسناد ، يكى سندى است به تاريخ ماه ربيع الاول سال 644 ه / 1246 م كه با بسم الله و درود بر پيامبر ( ص ) آغاز مىشود و بر طبق آن « احمد المران » از « محمد بن سلمة البرتيانى » همه املاكش و خانههايش را در بطره قريهاى در ابتوره . . . به مبلغ نود دينار از دينارهاى رايج در سرقسطه خريدارى كرده است . . . و دو كشيش دون بر تلماووشنتژيل بر آن شهادت دادهاند . سند ديگر به تاريخ نهم اوت سال 1484 ميلادى است كه پس از حمد خداى يكتا فرج طليطلى ساكن در موضع قلعة التراب اذعان كرده است كه بر ذمه اوست كه پنجاه قفيز گندم خوب و پاك شده به مكيال شهر سرقسط به برول و كبتله از اهالى شنتمرى لميور و سبداد ذاسرغوس بپردازد . اين سند را محمد بن محمد الازقه فقيه و امام مسجد قلعة التراب نوشته است . . . » سند سوم سندى است به تاريخ فوريه سال 901 هجرى يعنى 1496 ميلادى . اين سند نيز به نام خدا و درود بر پيامبر ( ص ) آغاز مىشود و آن عبارت است از اقرار موسى الحسن و ابن عبد الله محمد بن فرج المجه ساكنان بلده حمام به اينكه آن دو وديعه گندم شخصى به نام ابو باكر بن ابو باكر ، از اهالى قلعة التراب را حبس كرده و ادا ننمودهاند . اين سند را ابراهيم البساتنى البنى هليجى امام مسجد جامع همان شهر نوشته است . « 3 »
--> ( 3 ) - مستشرق اسپانيايى seraniL id aicraG . R اين اسناد را مورد تحقيق قرار داده است در بحثى تحت عنوان :