محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
365
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )
فصل اول سياست اسپانيا در برابر حملات دريايى مسلمانان شكست انقلاب موريسكى و سركوب شدن موريسكيها پايان عهد مبارزهاى تلخ بود ميان ملتى درهم كوفته و بىسلاح كه مىخواست شخصيت و كرامت و حق حيات خود را حفظ كند با نيرويى سركوبگر كه مىخواست آخرين جرقهء اميد را در دلهاى مغلوبين خاموش كند و آخرين آثار يك زندگى آزاد و شريف را زير پاى بسپرد . ولى مبارزه موريسكيها از سوى ديگر و از جنبهء ديگر عميقا سياست اسپانيا را تحت تاثير قرار داده بود . موريسكيها با وجود آنكه توان مادى خود را از دست داده بودند به صورت يك نيروى معنوى و اجتماعى درآمده بودند كه اسپانيا را به وحشت افكنده بود . موريسكيها با وجود ضعف و ذلّتشان سراسر شبه جزيره را به پايمردى فنون و فعاليتهاى ثمربخش خود تسخير كردند و در امور اقتصادى موقعيت بارزى به دست آوردند . كليسا همواره دمدمه سر مىداد و دولت را بر ضد جامعهاى كه به دوستى و صدق ايمانش اعتمادى نيست تحريك مىكرد . مطران جرير و در سال 1565 موريسكيها را چنين وصف مىكند : « اينان در برابر پذيرش مسيحيت تسليم شدند ولى در دل كافرند . در مراسم قدّاس كه حاضر مىشوند از ترس مجازات است ولى در اعياد خود مجالس سور برپا مىكنند و در روزهاى جمعه بيش از روزهاى يكشنبه به مهمانى و گردش مىروند . حتى در ماه دسامبر هم استحمام مىكنند و در نهان نماز