محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )

222

تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )

مبارزه كه اسپانياى مسيحى با ساز تمام وارد در آن شده بود ، از ابتدا معلوم بود . غرناطه را دشمن در ميان گرفته بود و راه ارتباطش را با خارج بريده بود . آرى غرناطه در تابستان سال 1491 م وضعى چنين داشت . با اين همه غرناطه آسان به دست نمىآمد و از سمت مشرق كوههاى شامخ سييرانواداياشلير آن را حمايت مىكرد و از سمت جنوب - يعنى از روبه‌روى لشكرگاه مسيحى - باروها و برجهاى استوار و نفوذناپذير شهر قرار داشت . هزاران جنگجوى مسلمان نيز از اطراف و اكناف به غرناطه روى آورده بودند . شمار ساكنان شهر را دويست هزار نوشته‌اند . با آنكه تهيهء آذوقه براى چنين جمعيتى آن هم در چنان موقعيتى دشوار بود ولى حداقل بيست هزار سرباز سلحشور اندلسى در زمرهء مهاجرين به شهر درآمده بودند . البته پايتخت محصور اسلامى از سالها پيش منتظر چنين روز هولناكى بود . ازاين‌رو براى يك دفاع درازمدت خود را آماده كرده بود . مسلمانان در خلال محاصره بارها از شهر بيرون مىتاختند و بر لشكر دشمن مىزدند و پس از وارد آوردن تلفاتى به آنها بازمىگشتند يا نقشه‌هايشان را نقش بر آب مىساختند . در روايات اسلامى هم چون روايات مسيحى به اين جنگهايى كه در حوالى غرناطه روى داده اشارت رفته است « 18 » . در روايات مسيحى از شجاعت و سلحشوريهاى سواران مسلمان تمجيد شده . اينان بقاياى دلاورمردان اندلسى بودند كه صيت شهرتشان سراسر قرون وسطا را پر كرده بود . نمونهء عالى سلحشورى و جنگاورى اندلس ، سوار سرافراز ، موسى بن ابى الغسان « 19 »

--> ( 18 ) . اخبار العصر ص 45 . و نيز : lloF 392 . P , dibi : gnivrI ( 19 ) . در منابع عربى كه در دسترس ماست چيزى از كارهاى موسى بن ابى الغسان نيافتيم . مرجع ما در اين مورد كنده مورخ اسپانيايى است ) 452 P . III . V , dibi ; ednoC ( كنده مىگويد آن را از يك منبع عربى نقل كرده ولى بر حسب عادت خود از آن نام نبرده است . وزير ، محمد بن عبد الوهاب الغسانى در سفرنامه خود به كسى بدين نام اشارت دارد كه ( موسى برادر سلطان ابو الحسن فرمانرواى غرناطه است . ) ( رحلة الوزير المنشوره بعناية معهد فرانكو ص 13 ) ولى در روايات اسلامى از اينكه سلطان ابو الحسن برادرى به نام