محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )

38

تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )

يكى از شروطى كه يوسف با فرزند خود كرد اين بود كه دفاع از اندلس را وجههء همت خود سازد و به حكومت و امور قضا ، در ولايات و قلاع و شهرها كسى را جز مرابطين آن هم از قبيلهء لمتونه نگمارد . و براى اندلس سپاهى ثابت از مرابطين بسيج كند و قوام اين سپاه هفده هزار تن باشد . اين سپاه را در شهرهاى بزرگ جاى دهد . از جمله هفت هزار تن در اشبيليه نگهدارد و هزار تن در قرطبه و چهار هزار تن در مشرق اندلس و چهار هزار تن ديگر را در ثغور و دژهاى هم‌مرز با اراضى دشمن جاى دهد . همچنين از اندلسيان براى حراست مرزها از تعرض مسيحيان يارى خواهد زيرا آنان به احوال مسيحيان آگاهترند و در نبرد با ايشان از مرابطين مجربتر . در سال 496 ه / 1102 م يوسف بن تاشفين براى بار چهارم و آخرين بار به اندلس رفت . « 1 » پسرانش ابو الحسن على و ابو طاهر تميم نيز با او همراه بودند « 2 » . يوسف قصد آن داشت كه امور اندلس و مصالح آن را از نظر بگذراند . بويژه آنكه براى فرزندش على كه به ولايت‌عهدى برگزيده بود بيعت بگيرد . صاحب روض القرطاس مىگويد كه على در اين سفر همراه پدر نبود . بلكه او در سبته بود كه در آنجا متولد شده و پرورش يافته بود « 3 » . ولى ما روايت نخستين را ترجيح مىدهيم زيرا غرض از اين سفر گرفتن بيعت براى او بوده و عقلا بايد او نيز در اين مجلس حاضر باشد . در اواخر سال 496 ه يوسف در قرطبه پايتخت خلافت بود . قرطبه در اين روزها نيز پايتخت مرابطين در اندلس بود . يوسف اعيان قبيلهء لمتونه و مشايخ مرابطين و فقها را گرد آورد و از آنها براى فرزندش بيعت گرفت . آنگاه منشور ولايت‌عهدى به قلم وزير و كاتبش ابو بكر بن القصيره كه در بلاغت سرآمد همگان و در نظم و نثر سمت پيشوايى داشت ، نوشته شد . اين منشور بدين‌سان پايان مىبايد : قرطبه فى ذى الحجة سنة ست و تسعين و اربعمأه ( 496 ) . « 4 »

--> ( 1 ) . در روايت ديگر اين سفر در سال 497 واقع شده ، ابن خلدون - العبر ، ج 6 / ص 188 . تاريخ 496 كه در ذيل منشور آمده مؤيد صحت آن است . ( 2 ) . الحلل الموشيه ، ص 55 . ( 3 ) . ابن ابى زرع ، روض القرطاس ، ص 101 . ( 4 ) . ابن الخطيب نص اين وثيقه را در الاحاطه در ترجمهء احوال ابو بكر بن القصيره ( نسخهء خطى اسكوريان كه از آن ياد كرديم ، برگهاى 71 در 72 ) . در بعضى روايات آمده كه اين بيعت در غرناطه صورت گرفت . ( كتاب الاكتفاء فى اخبار الخلفاء ، از ابن الكردبوس نسخهء خطى آكادمى تاريخ مادريد برگهاى 164 الف ) ولى پايان آن ناقص است .