محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
7
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )
« السفر الثالث عشر من كتاب نظم الجمان لترتيب ما سلف من اخبار - الزمان » حاوى حوادث قرن ششم هجرى . اين نسخه را شصت و هشت ورق بزرگ دو رويه است ، يعنى 136 صفحه هر صفحه 19 سطر به خط درشت مغربى . متن با سرخى اعرابگذارى شده و گاه نيز مذهب است . در سراسر كتاب نشانى به دست نمىآيد كه در چه تاريخى كتابت شده ، از ظواهر آن مىتوان گفت كه در قرن هشتم هجرى براى يكى از امراء يا يكى از بزرگان كتابت شده باشد . جلد سوم از كتاب البيان المغرب كتاب البيان المغرب ابن عذارى مراكشى از آغاز در شمار مهمترين منابع ما در تأليف تاريخ اندلس بوده است و در دو مجلد پيشين بارها و بارها به آن مراجعه كردهايم . جزء اول و دوم اين كتاب بيش از يك قرن است كه به اهتمام علامه دوزى منتشر شده و جزء سوم آن را لوى پروونسال منتشر كرده است . جزء چهارم آن در شهر تطوان به سال 1956 نشر يافت اين جزء شامل دنبالهء عهد مرابطين و سراسر عهد موحدين است . ولى اخيرا در خزانهء كتب ناصرى در ثامجروت نزديكى زاكوره در مغرب نسخه جديدى كشف شد موسوم به « الجزء الثالث من البيان المغرب » كه از اهميت بسيار برخوردار است . اين نسخه مجلد بزرگى است شامل 463 صفحهء بزرگ و در هر صفحه 21 سطر . از حوادث سال 533 و اواخر عهد مرابطين و لشكركشى تاشفين بن على به جنگ موحدين و رويارويى با عبد المؤمن بن على آغاز مىشود و به حوادث سال 665 ( ه ) خلافت ادريس ابو دبوس . الواثق بالله آخرين خلفاى موحدين و حملهء او به سوس پايان مىپذيرد . اين نسخه در آغاز 60 صفحه و در پايان 66 صفحه از جزء چهارم كتاب كه به چاپ رسيده افزون ، دارد . همچنين در مطاوى خود اضافاتى دارد و نيز بسيارى از خطاهاى نسخه چاپى را تصحيح مىكند . از امتيازات اين بخش از كتاب مطالب بسيارى است