عضو مئوف را كه بر صورتى كه مشابه آن باشد مالد فى الحال وجع يا قرحه به صحت تبديل يابد و اين معنى در آن ديار مشهور و مجربست و قسطنطنيه پيوسته در تصرف نصرانيان ميبود تا آنكه سلطان محمد رومى فتح نمود و كنايس را ويران ساخته بجاى آن مساجد و معابد بنا فرمود . الاقليم السابع اين اقليم بقمر منصوب است و لون عامهء ساكنانش ميان صفرة و بياض باشد و ابتداى اين اقليم نيز از مشرق است از آنجا ببلاد ياجوج و ماجوج گذرد پس بر بلاد كيماك و لان و شمال بلاد خلخ و جنوب بلدان ترخان كذرد و از جملهء امصار غرابت آثار اين اقليم بلغار است كه در نهايت عمارات شمالى واقع شده و بلغار شهرى طويل عريض است نزديك برود امل و برودت هوا در بلغار بمرتبهء باشد كه در حوالى آن اصلا درخت نيست در عجايب البلدان صفت تسطير يافته كه سور بلغار از چوب بلوط است و از آنجا به قسطنطنيه دو ماهه راهست و نهار اطول بلغار بيست ساعت است و شب اقصر آن ديار چهار ساعت و چون قلم سريع السير از تعداد شمهء از عجايب بعضى از بلاد پرداخت نوبتى ديگر در بحر سخنورى شناور گشته نوشتن غرايب بحار را پيش نهاد همت ساخت . ذكر بعضى از بحار و انهار كه قطره‌ايست از لجهء قدرت حضرت پروردگار بر ضماير سياحان بحار اخبار مختفى نخواهد بود كه درياها را احوال مختلفه بسيار است و هيجان آب و مد و جزر و زيادات و نقصانات از آن جمله است اما سبب هيجان آب تشكلات فلكى و اشعه كواكب است كه بر سطح آن مىافتد و اتصالات كواكب با قمر و وصول او بمنازل معينه درين باب اثرى عظيم دارد و هيجان آب در بحار بسان هيجان اخلاط است در بدن آدمى اما علت مد جزر آنست كه در بيشتر قعور درياها سنگهاى بزرگ باشد و چون ماه در برابر تك دريا رسد و اشراق خود بران افكند شعاع آن بر آن احجار تابد و از آنجا رجعت نموده آب را گرم سازد و چون آب بواسطهء حرارت لطافت پيدا كند متخلخل شده مكان وسيع‌تر طلبد بنابرآن در تموج آمده متلاطم شود و حالش برين موجب باشد تا وقتى كه از وسط السما ذايل گردد آنگاه اين غليان و مد تسكين يابد و اجزاء آب بقوام آيد و جزر عبارت ازينحال باشد باز چون قمر بافق غربى رسد در جانب افق شرقى مد بنياد شود و بر آن طريقه كه گفته‌اند تا وقتى كه قمر در تحت الارض بوسط السما رسد باز آغاز جزر باشد و در شبان روزى دو نوبت مد و جزر وقوع يابد و باتفاق اكثر واقفان مسالك ممالك بحار عظيمه در ربع مسكون پنجست بحر الهند و بحر الشام و بحر المغرب و بحر ينطش و بحر طبرستان .