گفتار در بيان نهضت رايت فيروزىنشان از خراسان بعزم تسخير ممالك آذربايجان همت بلند حضرت خاقانى همواره بر سرانجام عظايم امور گيتىستانى مقصور بود و عظايم ارجمند زبده دودمان صاحبقرانى پيوسته جهت وصول باعلى مراتب كامرانى روى مينمود و چون آن بانى مبانى جهانبانى در طى مسالك و فتح ممالك غير تقويت اركان دين مسلمانى و تمشيت مهام طبقات انسانى عرضى نداشت بهر طرف كه توجه ميفرمود جنود دولت و اقبال در منزل اول مراسم استقبال موكب خجسته فالش بجاى ميآورد و بقلم انديشهء صورت هرتمنا كه بر لوح خاطر خطيرش نقش ميبست پيش از تربيت اسباب حصول بر منصه ظهور نمايان شده در نظر انورش باحسن وجهى جلوه‌گر ميگرديد نظم چون آن زيبندهء اورنك شاهى * نكردى نيستى جز خيرخواهى بهر سوروى اردوى لوايش * شده تخت خلافت خاكپايش بهر كشور كه برافراختى سر * فدايش ساختى جان صاحب افسر مصداق اين سياق حكايت نهضت آن حضرت است به نيت محاربه امير قرا يوسف تركمان و وفات يافتن امير قرا يوسف و مسخر شدن ممالك آذربايجان تفصيل اين اجمال آنكه چون حضرت خاقان سعيد تسخير مملكت آذربايجان با خود مخمر گردانيد فرمان همايون نفاذ يافت كه امراء تواچى سان عساكر ظفر مآثر بازطلبند و سپاه ممالك محروسه را از اقصاى تركستان تا سر حد هندوستان جار رسانند كه بميعاد مقرر در معسكر نصرت اثر مجتمع گردند و به ترتيب اسباب قتال تكميل آلات جدال اشارت فرمود و امراء عظام عرض كردند كه سى هزار دست جيبه در قورخانه همايون موجود است آن حضرت گفت كه ده هزار دست ديگر سرانجام ميبايد كرد و بدستور معهود ميرزا الغ بيك گوركان بمحافظت تركستان و ماوراء النهر و ميرزا سيورغتمش بضبط كابل و غزنين و زابلستانى تعيين يافته امير سيدى احمد ترخان بحكومت دار السلطهء هراة مقرر گشت و هماى چتر همايون فال در يازدهم ماه شعبان سنه ثلث و عشرين و ثمانمائه از باغ زاغان در حركت آمده بمرغزارى جنت آثار نزول اجلال دست داد و جهت شدت حرارت هوا و مصلحت اجتماع لشگرها چند روز آنجا توقف افتاد و در آن منزل امير غياث الدين شاه ملك با سپاه خوارزم باردوى كيهان پوى رسيده بشرف بساط بوسى مشرف گرديد و در مرافقت امير حسن صوفى ترخان منغلاى لشگر نصرت نشان شده از پيش روان گرديد و حضرت خاقان سعيد در چهارم ماه مبارك رمضان كه آفتاب در اوايل ميزان بود بطالع سعد آغاز قطع منازل و مراحل فرمود و در بيستم ماه مبارك شكاركنان بر ولايت نيشابور عبور كرده ميرزا بايسنقر مقدمه عساكر پرتهور گشت و در بيست و نهم قصبه بهر آباد از فر وصول موكب پادشاه والانژاد غيرت‌افزاى فضاى سبع شداد شد و حضرت خاقانى در آن مرحله بلوازم فريضه و سنت عيد فطر پرداخت آنگاه از