قلعه هلاك شدند و از شست قضا تيرى بر چشم ملك آمده باصره‌اش نقصان يافت بعد از آن مغولان آنقلعه را گرفته هركس را در آنجا يافتند بقتل رسانيدند و ملك را بقلعه سپهبد برده از همان شربت چشانيدند آنگاه حكومت مملكت نيم روز بحكام چنگيزى انتقال نمود و ديگر كسى از آن طبقه در سيستان باستقلال بر سرير اقبال صعود نفرمود گفتار در بيان مبادى احوال ملوك خوارزم شاهى و ذكر اختصاص يافتن آنطبقه باصناف الطاف الهى باتفاق ارباب اخبار جد سلطان خوارزم را نوشتگين غرچه ميگفتند و او غلامى بود ترك‌نژاد مملوك بلكاتكين كه در سلك مماليك سلطان ملكشاه بن الپ‌ارسلان سلجوقى انتظام داشت و بلوازم مهم طشت‌دارى قيام مينمود و چون بلكاتكين فوت شد سلطان ملكشاه آثار دولت در بشرهء نوشتكين مشاهده فرموده او را طشت‌دار ساخت و بنابر آنكه خراج خوارزم متعلق باخراجات طشت خانه ميبود شحنكى آنولايت نيز تعلق بنوشتكين گرفت و نوشتكين تا آخر ايام حيات معزز بوده چون وفات يافت نه نفر از اولاد و احفاد او بايالت خوارزم سرافراز گشتند و مدت حكومت ايشان صد و سى و هشت سال امتداد پذيرفت برين موجب كه تفصيل مييابد قطب الدين محمد بن نوشتكين در سنهء احدى « 1 » و تسعين و اربعمائه از قبل سلطان سنجر كه به حكم برادر خود بركيارق والى ولايات خراسان بود حاكم خوارزم گشت و خوارزمشاه لقب يافت و قطب الدين محمد بصفات حميده و سمات پسنديده موصوف و معروف بود و دربارهء اهل فضل و كمال انعام و احسان بسيار مىنمود و مدت سى سال در دولت و اقبال گذرانيده در آن اوقات يكسال خود بدرگاه سلطان سنجر مىآمد و سال ديگر اتسز را كه پسرش بود ميفرستاد و هرگز در خدمت حضرت سلطانى از خود بتقصير راضى نشد و دامن عصمت خويش را بلوث عصيان نساخت وفاتش در سنهء احدى و عشرين و خمسمائه اتفاق افتاد و بعد از وى پسرش اتسز تاج پادشاهى بر سر نهاد و اتسز خسرو « 2 » فاضل خوش طبع بود و بوفور علم و دانش سرآمد افاضل سلاطين مينمود و چون او نيز مانند پدر بلكه بيشتر در ذمه سلطان سنجر حقوق خدمت داشت و سلطان در تربيت

--> ( 1 ) در تاريخ ابو الفدا ابتداء دولت قطب الدين محمد را فى سنهء تسعين و ستمائه مرقوم نموده حرره محمد تقى التسترى ( 2 ) مؤلف برهان قاطع نام پادشاه خوارزم را اتسز بكسر اول نگاشته و معنى تركيبى آن را بلغت تركى بىگوشت كه عبارت از لاغر باشد تحرير نمود اما در فرهنگ لغات تركى تاليف فضل اللّه خان كه مولوى عبد الرحيم تصحيح نموده نام پادشاهى خوارزم را اتسز بفتح يكم و كسر سيوم رقم نمود لكن در تواريخ آنچه را به نظر رسيده اتسز بود حرره محمد تقى التسترى