عطا ملك جوينى
648
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسي )
كجا نشان مىجست او را نمىيافتند چون به موضعى ديگر رفته بودى و پى گمكرده . و چون اكثر مهرب « 1 » و ملجاى او كنار ايتيل بود و او در ميان بيشههاى آن متوارى و مختفى پوشيده مىشدست بر مثال شغال بيرون مىآمد و چيزى به دست مىآورد و باز پنهان مىشد . پادشاه منكو قاآن فرمود تا دويست كشتى ساخته كردند و در هر كشتى صد مرد مغول تمام سلاح در نشاند و او و برادر او بوچك بر هر دو طرف آب نركه كشيدند « 2 » . به بيشهاى از بيشههاى ايتيل رسيدند . آثار خيل خانهاى يافتند كه بامداد كوچ كرده باشند . و گردونهاى « 3 » شكسته و پاره و روث « 4 » و فرث « 5 » تازه افتاده بود . و در ميان آن قماشات پيرزنى ديدند رنجور . پرسيدند كه : « حال چيست و خيل كه و كجا و چوناند . » چون حقيقت دانستند كه همين لحظه بجمن كوچ كردست و پناه با جزيرهاى كه در ميان آبست برده و آنچ در مدّت مفسدت برده است و ربوده از چهارپاى و قماش تمامت در آن جزيره است سبب آنك كشتى حاضر نبود و آب بر مثال دريا موج مىزد هيچكس را امكان شناه كردن ممكن نه تا بدانچه رسد كه اسب در رانند . ناگاه باد برخاست و آبها را از گذرگاه جزيره با جانب ديگر انداخت و زمين ظاهر شد . منكو قاآن آن لشكر را بفرمود تا درراندند بىتأخير و تا خبر يافت او را بگرفتند و لشكر او را ناچيز كردند « 6 » در يك ساعت . بعضى را در آب انداختند و جمعى را بكشتند و زنان و فرزندان ايشان را به اسيرى براندند و نعمت و مال بسيار بيرون آوردند و عزم مراجعت كردند . و آب باز در حركت آمد . چون لشكر از آنجا بگذشت تمامت با قرار خويش شد و از لشكر يك كس را از آب خلل نرسيد . چون بجمن را به خدمت منكو قاآن آوردند التماس نمود كه كشتن او را هم به دست خود كفايت فرمايد . به برادر خردتر خود بوجك فرمود تا او را ميان به دو نيم زد . و اين علامات بر انتقال دولت و مفتاح مملكت به پادشاه جهان منكو قاآن دليلى است كه محتاج هيچ بيّنهء ديگر نيست . ذكر جلوس پادشاه هفت كشور و شهنشاه دادگستر منكو قاآن بر تخت خانى و گستردن بساط عدل نوشروانى و احياى مراسم جهاندارى و تمهيد قواعد شهريارى حق - جلّ و علا - چون خواهد كه يك كس را از جملهء بندگان خويش سرور كند و تاج
--> ( 1 ) - مهرب : گريزگاه . ( 2 ) - نركه كشيدن : حلقه زدن ، صف كشيدن . ( 3 ) - گردون : ارابه . ( 4 ) - روث : سرگين . ( 5 ) - فرث : سرگين . ( 6 ) - ناچيز كردن : نابود كردن .