اين شرف الدّين عبد اللّه بن الجوزى را دو برادر ديگر نيز بوده كه ايشان نيز هر دو مانند پدر در واقعهء بغداد در اوايل سنهء 656 به قتل رسيده‌اند « 1 » : يكى تاج الدّين عبد الكريم بن الجوزى « 2 » كه زياده برين از احوال او چيزى معلوم نشد ، و ديگر جمال الدّين ابو الفرج عبد الرّحمن بن محيى الدّين يوسف بن جمال الدّين ابى الفرج عبد الرّحمن بن الجوزى كه وى نيز واعظى مشهور و مدرّس مدرسهء مستنصريّه و او نيز مانند پدر و برادر محتسب بغداد بوده است « 3 » . و چنان كه ملاحظه مىشود اين جمال الدّين ابو الفرج عبد الرّحمن بن الجوزى كبير صاحب تاريخ منتظم و غيره در جميع مميّزات از اسم و كنيه و لقب و نسبت بعينها يكى بوده است . و به اين مناسبت اين نكته را يادآورى مىكنيم كه در حكايت معروف گلستان « 4 » كه اين گونه شروع مىشود : « چندانكه مرا شيخ ابو الفرج بن الجوزى - رحمه اللّه - ترك سماع فرمودى و به خلوت و عزلت اشاره كردى عنفوان شبابم غالب آمدى و هوا و هوس طالب « 5 » آلخ » مراد شيخ از ابو الفرج بن الجوزى بدون هيچ شك و شبهه همين ابو الفرج بن الجوزى دوّم است نه جدّ مشهور او ابو الفرج بن الجوزى اوّل صاحب منتظم و غيره چه عصر اين اخير بر عصر سعدى مقدّم است زيرا كه وفات وى چنان كه گفتيم در سنهء 597 بوده در حدود سنّ نود سالگى و وفات سعدى به اختلاف روايات در سنهء 690 يا 691 ( يعنى 93 الى 97 سال بعد از وفات ابن الجوزى ) ، و بنابرين سعدى در حين وفات ابن

--> و مختصر طبقات الحنابلة للشطى 50 . ( 1 ) - حوادث الجامعه 328 . ( 2 ) - ايضا ، و مختصر الحنابلة للشطى 50 . ( 3 ) - براى اطّلاع از احوال ابن ابو الفرج عبد الرّحمن بن الجوزى دوّم رجوع شود به حوادث الجامعه ص 55 ، 79 ، 83 ، 101 ، 124 ، 133 ، 144 ، 161 ، 162 ، 173 ، 177 ، 183 ، 184 ، 201 ، 216 ، 277 ، 328 ، و مختصر طبقات الحنابلة للشطى ص 50 . ( 4 ) - حكايت هجدهم از باب دوّم . ( 5 ) - عبارت ابتداى اين حكايت چنان كه در متن نقل شده عينا و بدون كم و زياد مطابق است با نسخهء بسيار قديمى از كلّيّات شيخ مورّخهء جمادى الأولى سنهء 767 از نسخ كتابخانهء ملّى پاريس ( ضميمهء فارسى 1778 ورق 27 ) ، ولى در نسخ مطبوعه به‌جاى عبارت مذكور چنين دارد : « چندانكه مرا شيخ اجلّ شمس الدّين ابو الفرج بن جوزى آلخ » ، و اين عبارت به كلّى تحريف نسّاخ و غلط فاحش است چه لقب هيچ‌كدام از دو ابو الفرج بن الجوزى كبير و صغير ( يعنى جدّ و نواده ) شمس الدّين نبوده بل لقب هر دو چنان كه گفتيم جمال الدّين بوده است ، و شمس الدّين لقب سبط ابن الجوزى كبير يعنى دخترزادهء او يوسف بن قزغلى صاحب تاريخ معروف مرآة الزّمان بوده ولى كنيهء اين اخير ابو الفرج چنان كه در عموم نسخ مطبوعهء گلستان است نبوده بلكه ابو المظفّر بوده است ( ابن خلكان 1 : 302 ، و 2 : 396 ) ، پس چنان كه ملاحظه مىشود عبارت نسخ مطبوعهء گلستان به هيچ تأويلى تصحيح‌پذير نيست و به كلّى فاسد و محرّف و خطاى صريح است .